Routekaart verduurzaming LVNL gebouwen

Routekaart verduurzaming LVNL gebouwen

  • Luchtverkeersleiding nederland
  • Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) is verantwoordelijk voor de veilige en efficiënte afhandeling van het vliegverkeer in het Nederlandse luchtruim. Vanuit haar maatschappelijke functie voelt de organisatie zich verantwoordelijk voor een duurzame wereld van morgen en werkt met prioriteit aan het verduurzamen van haar bedrijfsprocessen. LVNL is zich steeds bewuster geworden van het belang van de omgeving en de gebruikers: meerwaarde bieden voor de klant en rekening houden met de omgeving door de impact van luchtvaart te minimaliseren. LVNL wil waarde creëren voor Nederland, haar klanten en partners en heeft daartoe doelstellingen voor 2030 geformuleerd op het gebied van klimaat, circulariteit en gezond & sociaal.

  • Opdracht:

    Onderdeel van deze doelstellingen is het verduurzamen van de LVNL gebouwen. PHI Factory heeft in samenwerking met Innax, LVNL ondersteund met het opstellen van een routekaart voor de verduurzaming van de LVNL gebouwen met daarbij specifieke aandacht voor het hoofdkantoor van LVNL op Schiphol-Oost. De routekaart geeft antwoord op de vragen: • Welke fysieke aanpassingen aan de LVNL gebouwen zijn er op korte, middellange (2030) en lange termijn (2050) nodig om de duurzaamheidsdoelstellingen van LVNL te realiseren, te blijven voldoen aan wet- en regelgeving en op termijn tevens te voldoen aan de Paris Proof doelstellingen? • Op welk moment in de tijd moeten fysieke aanpassingen uitgevoerd worden? • Wat zijn hiervoor de benodigde investeringskosten, wat zijn de baten (niet alleen in geld uitgedrukt, maar ook in energieverbruik en CO2- reductie) en wat is de terugverdientijd van de investeringen?

  • De PHI aanpak:

    Om aan te sluiten bij de eerder opgestelde duurzame doelen van LVNL, hebben wij het door PHI eerder opgestelde duurzaamheidsprogramma als kapstok gebruikt voor het opstellen van de routekaart. Alle fysieke aanpassingen zijn in beeld gebracht en onderverdeeld in de drie pijlers van LVNL; klimaat, circulariteit en gezond & sociaal. Op basis van de beschikbare informatie heeft Innax energieanalyses uitgevoerd van meerdere LVNL gebouwen op luchthavens in Nederland. Met deze analyse is berekend wat het energieverbruik is per gebouw en hebben we inzichtelijk gemaakt welke fysieke ingrepen er genomen moeten worden om de gestelde Paris Proof Score te behalen. Door te werken naar een goede Paris Proof Score draag je bij aan het terugdringen van broeikasgassen die ontstaan door de energievraag. Voor elke maatregel heeft Innax ook inzichtelijk gemaakt welke investeringskosten er benodigd zijn en welke baten het heeft. Voor de Paris Proof Score wordt uitsluitend gekeken naar het energieverbruik van het gebouw. Maar er kan ook verborgen CO2-impact ontstaan door de materialen die gebruikt worden, zoals de aanschaf en het gebruik van zonnepanelen of isolatiemateriaal. In het productieproces van deze materialen ontstaan broeikasgasemissies door het delven van grondstoffen, transport en het gebruik van energie. Om de impact hiervan zichtbaar te maken, heeft PHI met behulp van een berekening per maatregel een inschatting gemaakt van deze verborgen impact.

  • Het resultaat:

    Met een visueel aantrekkelijke routekaart die onderbouwd is met een rapport, zijn de benodigde fysieke aanpassingen inzichtelijk gemaakt en in de tijd uitgezet. Hierbij zijn ook de beoogde investeringskosten en baten in beeld gebracht. Hiermee kan LVNL de volgende stap zetten in het verduurzamen van haar gebouwen.

Circulaire gebiedsontwikkeling De Dreef

Circulaire gebiedsontwikkeling De Dreef

  • Gemeente Waddinxveen
  • Gemeente Waddinxveen gaat het gebied De Dreef, vlak bij het centrum van Waddinxveen, ontwikkelen tot een aantrekkelijk gemengd woongebied met 175 appartementen gericht op betaalbaarheid en zorg. Circulariteit is een belangrijk leidend principe bij deze gebiedsontwikkeling. Om de planvorming te optimaliseren heeft de gemeente Waddinxveen de wens om in een vroeg stadium een gebiedsontwikkelaar te betrekken voor de circulaire gebiedsontwikkeling. Voor het echter zover is dienen eerst de circulaire kansen van het gebied in kaart gebracht te worden. Na een zorgvuldige afweging, het toetsen met de markt en het maken van keuzes zal de aanbesteding op de markt gezet worden.

  • Opdracht:

    Wij zijn gevraagd om samen met de gemeente de circulaire kansen van het gebied in kaart te brengen en daarvoor breed draagvlak te creëren binnen de organisatie. Daarbij is het belangrijk dat de ervaringen die worden opgedaan met circulaire gebiedsontwikkeling worden geborgd binnen de gemeente. Na een succesvolle afronding van dit proces zullen wij de aanbesteding begeleiden en op de markt gaan zetten. Voor dit advieswerk hebben wij een samenwerking ingericht bestaande uit drie partijen met ieder een complementaire specialisatie; circulaire gebiedsontwikkeling door Urban Matter, aanbesteden door Adjust Consulting en het borgen van het leereffect en projectmanagement door PHI Factory. Hierin hebben wij de rol van hoofdaannemer.

  • De PHI aanpak:

    Voor ons is circulair ontwikkelen van een gebied niet meer alleen ‘het stapelen van uitsluitend stenen’. Het gaat om integrale projectontwikkeling van een gebied waarbij thema’s als energie, gemeenschapszin, lokale economie en gezondheid & welzijn afgewogen aan bod komen. Integraal ontwikkelen betekent het continu afwegen van de verschillende ontwikkeldoelen oftewel een iteratief lerend proces, opdat de som der delen optimaal bijdraagt aan het gestelde doel. Het eindresultaat is een toekomstbestendige en geliefde woonwijk waar bewoners trots zijn en eigenaarschap willen tonen. De wijk is veerkrachtig en kan anticiperen op veranderende behoeften en innovaties. Een integraal afwegingskader zal als instrument gebruikt worden om inzicht te geven in de circulaire kansen en het advies om keuzes te maken tussen de verschillende circulaire ambities. Om te komen tot dit afwegingskader, doorlopen we verschillende stappen tot aan het besluitvormingsproces. We starten met deskresearch en interviews om verschillende onderwerpen in beeld te krijgen. Ook richten wij een dialoogcommissie in om de kwaliteit in het proces te borgen en op de hoogte te blijven van de nieuwste technieken en ontwikkelingen. Om invulling te geven aan de uitvraag voor de circulaire gebiedsontwikkeling, organiseren wij vijf workshops. Samen met betrokkenen uit de verschillende domeinen van de gemeente Waddinxveen gaan we aan de slag met de verschillende thema’s. Hiermee zorgen we voor een breed draagvlak, snelle voortgang en begrip voor elkaars belangen.

  • Het resultaat:

    Deze stappen leiden tot een rapportage waarin de circulaire ambities voor De Dreef zijn geborgd inclusief een proces om te evalueren, bij te sturen en te innoveren van elke stap die we gaan zetten met zowel ambtelijke als bestuurlijke afstemming. Het bevat een overzichtelijk gepresenteerd kansenoverzicht en een integraal en gevalideerd afwegingskader dat later in het proces gebruikt wordt voor onder andere de beoordeling van marktpartijen en inschrijvingen. Het delen van kennis is essentieel in de transitie waar we voor staan. Om het leereffect van circulaire gebiedsontwikkeling als katalysator verder te vergroten borgen we de geleerde lessen in leerprogramma’s die afgestemd zijn op verschillende stakeholders in het gebied en binnen de gemeente. We integreren het leerproces in een omgeving die uitdaagt, enthousiasmeert én activeert met ons online gamified leerplatform.

Conceptontwikkeling voor Vinkbouw

Conceptontwikkeling voor Vinkbouw

  • Vinkbouw
  • Naast dat PHI Factory in de uitvoering van projecten betrokken is, ondersteunen we ook regelmatig bedrijven in het tenderproces en bij conceptontwikkelingen.

  • Opdracht:

    Voor een prachtige tender voor een kavel in Amsterdam heeft Vinkbouw PHI Factory gevraagd om hen en het team te ondersteunen een sterke duurzaamheidsvisie neer te zetten.

  • De PHI aanpak:

    Voor deze opgave hebben we de stadsdonut van Amsterdam vertaald naar een integrale ontwerpvisie. In het midden is het sociale fundament zichtbaar: hoe we met dit woningbouwproject maximale waarde kunnen creëren voor bewoners en maatschappij. De buitenste ring geeft het ecologische plafond aan: hoe we de milieu-impact van dit project kunnen minimaliseren en circulaire en klimaatneutrale woningen kunnen realiseren.

  • Het resultaat:

    Passend binnen de hoge duurzaamheidsambities hebben we gebruik gemaakt van een zeer slim klimaatconcept: het Earth Wind & Fire (EWF)-concept. Geïnspireerd door de intelligentie van de natuur (biomimicry), zijn o.a. windkracht en zonnewarmte de drijvende krachten achter het ventilatiesysteem. Dit resulteert in een zeer energiezuinig, maar ook gezond en behaaglijk binnenklimaat. Met deze slimme en integrale ontwerpstrategie wordt het gebouw een synthese van architectuur, bouwtechniek en installatietechniek, waarbij het klimaat primair wordt geregeld met behulp van bouwkundige elementen (zie afbeelding).

Conceptontwikkeling KondorWessels Projecten

Conceptontwikkeling KondorWessels Projecten

  • KondorWessels Projecten
  • Als expert duurzaam en circulair bouwen ondersteunt PHI Factory regelmatig ontwikkelaars in het proces om een visie & ambitie voor een gebied vorm te geven. Zo ook voor KondorWessels Projecten in Arnhem.

  • Opdracht:

    Voor een ambitieuze tender voor een kavel in Arnhem heeft KondorWessels Projecten PHI Factory gevraagd om inspiratie en expertise in te brengen op het gebied van duurzaamheid (circulair & materiaalslim, aanpasbaar & flexibel, energie positief en klimaatbestendig & natuur inclusief).

  • De PHI aanpak:

    Naast dat PHI Factory KondorWessels Projecten heeft ondersteund met expertise en inspiratie op het gebied van duurzame gebiedsontwikkeling, zijn we aan de slag gegaan om dit te matchen met de duurzaamheidsambities van de gemeente Arnhem. Op basis daarvan hebben we een sterke visie vormgegeven voor de ontwikkelopgave.

  • Het resultaat:

    In lijn met de Structuurvisie Arnhem 2020 hebben we in samenwerking met verschillende partijen een plek gecreëerd waar jong en oud weer dichter bij de natuur kunnen komen, waar natuur meer de ruimte krijgt en ook zichtbaarder wordt. Oude materialen krijgen een nieuw leven en bewoners delen hun energie én mobiliteit. Om die visie te borgen hebben we een integrale benadering van materiaal, energie, klimaat en natuur gehanteerd. Met als doel: een positieve bijdrage aan het welzijn van de bewoners én de natuur.

DGBC Paris Proof

DGBC Paris Proof

  • DGBC
  • In het Klimaatakkoord zijn voor de gebouwde omgeving doelen uitgewerkt en afspraken gemaakt om de CO₂-uitstoot te verminderen. Voor de utiliteitbouw, waar de kantorensector onder valt, werkt de Dutch Green Building Council (DGBC) met alle partners aan het Deltaplan Duurzame Renovatie. De DGBC is een landelijke maatschappelijke organisatie die door middel van kennis, tools en innovaties hun partners in staat stelt om de gebouwde omgeving te verduurzamen. Zij werken samen aan het concreet en meetbaar maken van duurzaamheid om de klimaatambities te realiseren.

  • Opdracht:

    Één van onze oprichters, Yvette Watson, is op vrijwillige basis voorzitter van de werkgroep Kantoren, waar diverse vertegenwoordigers vanuit de bouwsector zijn aangesloten: zowel eindgebruikers (FMN en CREME), beleggers (IVBN), financiers (o.a. ING), uitvoerders en andere stakeholders. Een continu proces om organisaties te inspireren en activeren om hun gebouwen te verduurzamen naar Paris Proof.

  • De PHI aanpak:

    Met het Deltaplan Duurzame Renovatie werken we toe naar een Paris Proof gebouwde omgeving in 2050. 70 kWh per m² per jaar op de meter, fossielvrij, energie lokaal opgewekt, met slimme opslag. Dit moet allemaal leiden tot een CO₂-reductie van 95%. Vanuit de werkgroep Kantoren brengen we nog een tweede geluid: 'In 2050 zijn we veel meer dan Paris Proof'. De energietransitie kan niet los gezien worden van andere belangrijke maatschappelijke vraagstukken zoals de transitie naar een circulaire economie, een veilige en gezonde leefomgeving en een inclusieve en sociale maatschappij.

  • Het resultaat:

    Een aantal mooie stappen zijn al gezet door de werkgroep: - Een visie op de sector is geschreven: https://dgbc.foleon.com/paris-proof/routekaart-kantoren/visie-op-de-sector/ - Scenario’s over de technische mogelijkheden voor de sector zijn opgesteld, met de aan deze doorrekening verbonden investeringskosten https://dgbc.foleon.com/paris-proof/routekaart-kantoren/scenarios/ - Acties en doelen van de routekaart zijn in zes categorieën verdeeld: https://dgbc.foleon.com/paris-proof/routekaart-kantoren/acties/ - Er is een procesflow voor bedrijven om een routekaart naar ParisProof te maken voor je eigen gebouw(portefeuille) gemaakt. - Een lijst van veertien slimme tools en proces-aanpakken om tot concrete maatregelen te komen om je gebouw te verduurzamen is beschikbaar gemaakt: https://www.dgbc.nl/paris-proof-partnertools-258 Om nog een stap verder te gaan zijn we samen met een gedreven team bezig met een oplossing om de verduurzaming van de gebouwde omgeving te versnellen, door een vehikel te maken als het VVE construct (vigerende wetgeving). Een VVE is wettelijk verplicht om de kosten voor meerjarenonderhoud te begroten en te reserveren. Wat nu als wij dezelfde vehikel gebruiken voor de verduurzamingsopgave van de utiliteitsbouw? Eigenaar en huurder sparen samen voor het ParisProof maken van het gebouw gekoppeld aan het verduurzamingsplan van het specifieke gebouw. Vanuit de werkgroep Kantoren van DGBC hebben we de berekening 'platgeslagen' en dan kom je op basis van de 34 miljard investering die nodig is voor de totale sector, op basis van het aantal m2 en de resterende tijd tot 2050 uit op meer behapbare getallen; gemiddeld 9,- euro per m2 per jaar voor een eigenaar en voor een huurder. Dat lijkt ineens heel overzichtelijk en realistisch. Samen met Dudok zijn we nu aan het kijken hoe dit in wet- en regelgeving kan worden geborgd om vervolgens draagvlak te gaan creëren bij de gebouweigenaren, huurders en de politiek. Zo zorgen we ervoor dat het gezamenlijk sparen voor het verduurzamen van gebouwen de norm wordt, zowel voor gebouweigenaren als huurders.

Duurzaam inkoopbeleid - Noord-Holland

Duurzaam inkoopbeleid - Noord-Holland

  • Provincie Noord-Holland
  • De Provincie Noord-Holland is zich bewust van de grote uitdagingen die de wereld het hoofd moet bieden. Om dat te kunnen doen, zijn wetenschappers, studenten, betrokken burgers en medewerkers van de Provincie Noord-Holland nodig die een bijdrage willen leveren aan een gezonde, duurzame, vrije wereld met gelijke kansen voor iedereen. De Provincie Noord-Holland heeft reeds een aanzet gedaan voor een duurzaamheidsbeleid waarin de Sustainable Development Goals een plek hebben gekregen. Deze wilde ze vertalen naar het inkoopbeleid.

  • Opdracht:

    De Provincie Noord-Holland heeft PHI Factory en Adjust gevraagd om een nieuw, gedragen duurzaam inkoopbeleid op te leveren. In de scope van de opdracht zat tevens een implementatieadvies en trainingen om de medewerkers mee te nemen in dit nieuwe beleid. Hierin vervulde PHI Factory de rol van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen expert en Adjust die van Inkoopexpert.

  • De PHI aanpak:

    Om te komen tot een nieuw, gedragen duurzaam inkoopbeleid, is in co-creatie met de Provincie Noord-Holland een proces doorlopen in 5 stappen: Interne analyse: Voor de interne analyse zijn de beschikbare documenten van de Provincie geanalyseerd door deskresearch en zijn er een aantal interviews gehouden. Dit alles om niet op nul te beginnen, maar gebruik te maken van alles wat er al in de organisatie aanwezig is. Strategie en ambitie bepalen: In stap 2 zijn we aan de slag gegaan met het bepalen van de strategie en ambitie. Dit hebben we gedaan door middel van een aantal interactieve visie- en ambitiesessies met betrokken stakeholders. De uitkomsten van de ambitiesessies zijn vertaald in een onepager met de vier kernpunten waar de provincie zich in haar inkoopbeleid op wil richten: circulair, klimaatneutraal, sociaal en ethisch. Deze kernpunten zijn in samenspraak met de betrokkenen verder uitgewerkt. Gedeputeerde Zita Pels: “Met het inkoopvolume van de provincie, kunnen en moeten we echt een verschil maken. Door deze 4 thema’s als leidraad te gebruiken bij onze inkopen, nemen we in de eerste plaats zelf onze verantwoordelijkheid om onze klimaatdoelen te behalen en geen verdere schade toe te brengen. Daarnaast willen we op deze manier actief het ontwikkelen en toepassen van innovatieve oplossingen stimuleren. Door dat ook uit te dragen en te delen met anderen ontstaat er hopelijk een sneeuwbaleffect.” Om de medewerkers van de Provincie Noord-Holland te inspireren op het gebied van duurzaamheid, zijn er een aantal gave inspiratiesessies georganiseerd. Daarnaast is een digitaal rondetafelgesprek georganiseerd met de meest betrokken ketenpartners van de provincie. Van ambitie naar praktijk Na het bepalen van de ambitie en het inspireren van de medewerkers, zijn we aan de slag gegaan met het concretiseren van het duurzaam inkoopbeleid. Het besluitvormingsproces rondom het nieuwe inkoopbeleid is door PHI Factory en Adjust begeleid en alle informatie uit voorgaande sessies is hierin meegenomen om te komen tot een breed gedragen beleid.

  • Het resultaat:

    Het nieuwe duurzame inkoopbeleid is opgeleverd is gepresenteerd. Voor de implementatie hebben we een infographic gemaakt, een implementatieadvies opgeleverd en een aantal trainingen georganiseerd. Met als doel medewerkers van de Provincie Noord-Holland mee te nemen in wat duurzaam inkopen is. Meer lezen over dit project? Op Duurzaam Ondernemen verscheen een artikel over het nieuwe inkoopbeleid met o.a. een bijdrage van de gedeputeerde Zita Pels. Daarnaast is het inkoopbeleid (zie onderstaande afbeelding) en meer achtergrondinformatie te lezen via de site van de Provincie Noord-Holland.

  • Duurzaam Ondernemen: artikel inkoopbeleid Zita Pels

Bouw Verkeersleidingpost Utrecht

Bouw Verkeersleidingpost Utrecht

  • ProRail
  • De verkeersleiding van ProRail is verantwoordelijk voor de treinenloop in Nederland. In Nederland stonden 13 verkeersleiding posten, een aantal posten werden gecentraliseerd, een van deze nieuwe posten is gebouwd in Utrecht. Precies in de splitsing tussen de treinsporen naar Amsterdam en Woerden en staat het gebouw voor de nieuwe Verkeersleidingspost van ProRail bij Utrecht bij het grootste station van Nederland.

  • Opdracht:

    Geerke Versteeg (in opdracht van Humanagement), was betrokken bij de bouw als facilitair projectleider en eveneens verantwoordelijk voor de interne en externe communicatie en financiën. Zij was betrokken vanaf het investeringsvoorstel tot aan de opening. Daarnaast heeft Geerke naast de gehele facilitaire inrichting ook twee pilotprojecten begeleid; circulair inkopen van kantoorinrichting en vloerbedekking. In samenwerking met REBus en de Rijksoverheid is ProRail in maart 2013 het duurzame pilotproject gestart bij de nieuwbouw van de verkeersleidingpost. Het uitgangspunt van het pilotproject was het terugdringen van grondstoffengebruik via inkoopbeleid en ervaring opdoen met circulaire businessmodellen, als eerste stap richting een circulaire bedrijfsvoering.

  • De PHI aanpak:

    Door bij de bouw en het ontwerp steeds vanuit het Facility Management perspectief te kijken is het eindgebruikersperspectief geborgd. De verantwoordelijkheid voor de communicatie heeft er mede voor gezorgd dat binnen het bouwproject steeds geklankbord werd met de eindgebruikers. Het uitgangspunt was enerzijds een mooi, goed te onderhouden en praktisch facilitair gebouw en anderzijds is er ervaring opgedaan met circulair inkopen.

  • Het resultaat:

    Het eindresultaat mag er zijn. In het uiteindelijke ontwerp staan de gebruikers centraal. Het uitgangspunt is dat zij zo goed mogelijk hun werk kunnen uitoefenen. Het epicentrum van de nieuwe verkeersleidingspost vormt de seinzaal, een grote kolomloze ruimte van circa 1.000 m² van waaruit alle ProRail-medewerkers zicht hebben op het spoor en de omgeving. In het nieuwe gebouw wordt het binnenklimaat op een duurzame wijze gerealiseerd. De oriëntatie van de seinzaal, het gevelontwerp, drievoudig glas, hybride koelmachines en een energiedak dragen bij aan een comfortabele werkomgeving met veel daglicht. De verkeersleidingspost naar ontwerp van Gortemaker Algra Feenstra heeft twee internationale architectuurprijzen in de wacht gesleept. De jury verklaart: “Een intrigerend gebouw dat zelfs voor kijkers indrukwekkend is als het snel voorbij komt.”

  • Samenvatting: PIANOo – Pilot circulaire inkoop kantoorinrichting ProRail

Aanbesteding Foodregisseur eten & drinken

Aanbesteding Foodregisseur eten & drinken

  • ProRail
  • ProRail maakt aangenaam reizen en duurzaam vervoer mogelijk. Human Facility Management (hierna HFM) van ProRail een eigen duurzame ambitie: ‘In 2027 hebben we als facilitair een econeutrale bedrijfsvoering. Hiermee hebben we een voorbeeldfunctie en activeren we duurzame initiatieven binnen ProRail. Dit doen we door negatieve impact te reduceren en positieve impact te creëren'. Met de werkomgeving én de services wil HFM (zichtbaar) bijdragen aan de duurzaamheidsambities van ProRail. De werkomgeving heeft een voorbeeldfunctie, waarin medewerkers en bezoekers worden gestimuleerd in duurzaam gedrag en duurzame initiatieven.

  • Opdracht:

    Bij de aanbesteding voor een nieuwe foodregisseur van ProRail heeft PHI Factory vanuit de rol van circulaire economie expert ondersteund bij het ontwikkelen en vertalen van de duurzaamheidsvisie en ambities naar de praktijk. Deze visie en ambitie zijn ontwikkeld en vertaald naar de tender zoals de aanbestedingsleidraad en programma van eisen. Tevens waren we onderdeel van de beoordelingscommissie. Werken en eten op kantoor is sinds de contractering van de cateraar tien jaar geleden drastisch veranderd. De veranderende functie van het kantoor van traditioneel werken naar ontmoeten biedt nieuwe kansen. Het vraagt een nieuwe manier van kijken naar eten en drinken. Hiertoe wenste HFM een foodregisseur/samenwerkingspartner voor de periode van maximaal 8 jaar te selecteren en contracteren.

  • De PHI aanpak:

    De volgende vijf sporen van duurzaamheid waarop ProRail zich focust zijn meegenomen in de aanbesteding: 1. Mobiliteit: duurzame mobiliteitsvormen en minder en dus lokale mobiliteitsbewegingen. 2. Energie: inzetten op de trias energetica beperkt het energiegebruik. Gebruik energie uit reststromen, uit hernieuwbare bronnen of eindige bronnen zo efficiënt mogelijk. 3. Materialen: producten, materialen en grondstoffen zijn blijvend inzetbaar en behouden hun waarde voor toekomstig gebruik. 4. Natuur: bijdragen aan het behoud van natuur in en rondom de panden. 5. Sociaal: betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, inclusiviteit en diversiteit. Met eten en drinken kan ProRail en HFM impact maken en bijdragen aan de duurzaamheidsambities. Dat doen ze door naar de volledige keten te kijken van grondstoffengebruik, aanbod van het assortiment en logistieke bewegingen tot sociale impact, maar ook door het bewustzijn over duurzame keuzes onder collega’s te vergroten door de inzet van nudging en storytelling.

  • Het resultaat:

    Er is gekozen voor Compass Group die zich met hun duurzaamheidsprogramma NULA gaat inzetten op duurzaamheid in de contractperiode. Vervolgens is de opdracht overgedragen aan de beheer organisatie van HFM.

Procesbegeleiding werkgroepen reststoffenmanagement

Procesbegeleiding werkgroepen reststoffenmanagement

  • Waternet en Milieu Service Nederland
  • Na het succesvol doorlopen van de Europese aanbesteding reststoffenmanagement van Waternet en de selectie van Milieu Service Nederland (MSN) was het tijd voor de work-out fase van de aanbesteding. Om de vier ambities van Waternet te realiseren zijn werkgroepen met daarin experts van MSN en Waternet opgericht om verder invulling te geven aan deze ambities. In deze werkgroepen stonden vraagstukken centraal waarop de deelnemers input konden leveren. De uitkomsten van de sessies dienen als advies aan het kernteam om concreet invulling te geven aan de ambities.

  • Opdracht:

    Waternet en MSN hebben PHI Factory gevraagd om als procesbegeleider van de werkgroepen te fungeren en te zorgen dat alle benodigde informatie boven tafel komt en wordt gedocumenteerd.

  • De PHI aanpak:

    Als procesbegeleider heeft PHI Factory de digitale werkgroepen voorbereid en begeleid. De werkgroepen werden als volgt ingericht: - korte introductie; - korte samenvatting van de ambities & de vraagstukken die die dag centraal staan; - een vrije brainstorm over de ambitie; - de vraagstukken zijn per thema behandeld in een brainstorm. Hierin zijn we ingegaan op het beantwoorden van de vragen, maar ook concretisering hiervan; - next steps. Daarnaast leverde PHI Factory ook een inhoudelijk expert om mee te denken en advies te geven over de verschillende vraagstukken. Het programma werd ondersteund met interactieve werkvormen en energizers.

  • Het resultaat:

    De uitkomsten van de werkgroepen zijn uitgewerkt in twopagers. Deze twopagers geven een duidelijk beeld van de ambities en de praktische invulling om deze ambities te behalen. De twopagers kunnen door MSN en Waternet worden gebruikt in het vervolg van het proces om de ambities van Waternet te realiseren.

Bouw verkeersleidingpost Barendrecht

Bouw verkeersleidingpost Barendrecht

  • ProRail
  • ProRail laat een nieuwe verkeersleidingspost bouwen in Barendrecht. Op de nieuwe verkeersleidingpost worden incidentenbestrijding, post Rotterdam met de post op emplacement Kijfhoek samengevoegd. ProRail wil het spoor en hun gebouwen zo duurzaam mogelijk maken en dat bereiken door energieneutraal en circulair te bouwen. PHI Factory hielp hen hierbij. Van investeringsvoorstel tot aan de voorbereiding van de start van de bouw.

  • Opdracht:

    De huidige gebouwen voldeden niet meer aan de eisen van deze tijd en verkeersleiding wilde graag meer synergie tussen de posten in bedien gebied Rotterdam en incidentenbestrijding. Het 4.300 vierkante meter grote circulaire en energie neutrale gebouw komt direct naast station Barendrecht te staan. In het pand worden onder meer kantoren, een seinzaal en voertuigenstalling gehuisvest.

  • De PHI aanpak:

    PHI Factory heeft in dit bouwproject de rol vervuld als adviseur circulaire economie en duurzaamheid. Binnen die rol hebben wij het investeringsvoorstel geschreven, het besluitvormingsproces begeleid, de duurzame project ambitie ontwikkeld en vertaald naar het aanbestedingsdossier. Vervolgens heeft ze na de begeleiding bij de selectie en beoordeling van marktpartijen ook het eerste deel van de uitvoeringsfase begeleid op het thema duurzaamheid.

  • Het resultaat:

    Het gebouw heeft straks bij de oplevering BREEAM score excellent (vier sterren), een GPR-score van 44,5 en een CPG (circulariteitsprestatie gebouw) van 9. Deze hoge mate van duurzaamheid wordt bereikt door onder meer energie-efficiënte installaties toe te passen, veel natuurlijk licht te laten binnenstromen via daglichtbuizen en energie op te wekken via zonnepanelen. De tender is gewonnen door Cepezed en Cepezedinterieur samen met Strukton Worksphere en Arcadis.

    Naar verwachting wordt in 2022 gestart met de bouw en in het tweede kwartaal van 2023 opgeleverd. De post wordt gerealiseerd met eenvoudig te assembleren en los te koppelen prefab-materialen, waaronder demontabele kanaalplaatvloeren. Voor het interieur is een deel van losse inventaris uit bestaande ProRail-posten hergebruikt. In en rond het pand komen omwille van de sfeer spoorwegelementen terug zoals rails, perronbanken en spoorgrind.

    Voor de afwerkingen in het gebouw zijn eveneens duurzame materialen geselecteerd. Zo worden er vloerafwerking van gerecyclede garens en PET-flessen en een voor negentig procent gerecycled klimaatplafond toegepast. De gevels zijn van geperst rijstvlies en voorzien van nestkasten en insectenhotels. Het omringende talud bevat beplanting die goed is voor bijen, vlinders en insecten. Momenteel zijn de voorbereidingen van de bouw in volle gang.

  • Extra informatie vind je hier:

    - https://www.prorail.nl/nieuws/nieuwe-verkeersleidingspost-in-barendrecht
    - https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?ID=48958
    - https://www.breeam.nl/projecten/vl-icb-post-groot-rotterdam-in-barendrecht-5463

Programmamanager duurzaamheid Luchtverkeersleiding Nederland

Programmamanager duurzaamheid Luchtverkeersleiding Nederland

  • Luchtverkeersleiding Nederland
  • Luchtverkeerleiding Nederland (LVNL) wil haar verantwoordelijkheid nemen voor een duurzame wereld van morgen door het onderwerp duurzaamheid als één van de primaire doelstellingen van de organisatie te borgen en continueren. Sinds de zomer van 2021 wordt hieraan prioriteit gegeven en in co-creatie toegewerkt naar een roadmap en actieplan voor duurzaamheid gericht op de bedrijfsprocessen.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om LVNL te ondersteunen in het verduurzamingsproces en om te zorgen dat LVNL-ambities worden vertaald in acties. Daarnaast moet circulariteit een vaste plek krijgen in de bedrijfsvoering.

  • De PHI aanpak:

    PHI Factory heeft een programmamanager ingezet die dient als het gezicht voor duurzaamheid bij LVNL. Deze programmamanager is 20 uur per week beschikbaar voor het ontwikkelen van een programmaplan voor het programma Duurzaamheid en het opzetten van de uitvoering hiervan.

    We zijn het programma duurzaamheid gestart met een interne analyse met o.a. interviews om een goed beeld te krijgen van wat er speelt in de organisatie en welke plek duurzaamheid krijgt binnen LVNL. Ook zijn de interviews geschikt om draagvlak in de organisatie te bewerkstelligen. In een ambitiesessie zijn de duurzame ambities van LVNL geformuleerd die als basis voor de rest van het programma dienen. LVNL hanteert hierin drie pijlers: klimaat, gezond & sociaal en circulair. Na het bepalen van de doelstellingen en strategie zijn we met LVNL-medewerkers aan de slag gegaan met het definiëren en prioriteren van kansen die zijn opgenomen in het programmaplan. Gedurende het hele project zijn LVNL-medewerkers betrokken als expert van hun eigen werk om input te leveren en mee te denken over hoe het programma het best vormgegeven kan worden.

  • Het resultaat:

    Om een duidelijke basis en startpunt te hebben is er een programmaplan opgesteld. Dit programmaplan is de basis voor het duurzaamheidsprogramma de komende jaren om de LVNL-ambities te realiseren. Aan de hand van dit programmaplan wordt ieder jaar een jaarplan met concrete doelstellingen opgesteld. Daarnaast wordt de duurzaamheidsorganisatie opgezet en een dynamisch duurzaamheids-dashboard ontwikkeld. De programmamanager ondersteunt in al deze stappen en levert expertise op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Zo is LVNL op weg naar een duurzaam LVNL.

Aan de slag met duurzame FM ambities

Aan de slag met duurzame FM ambities

  • TenneT
  • TenneT zorgt voor een veilige en betrouwbare levering van elektriciteit en pakt haar rol als aanjager van de energietransitie. Om de corporate CSR-doelstellingen door te zetten in de facilitaire beheerorganisatie heeft de facilitaire organisatie in 2021 samen met PHI Factory het project “van ambitie naar praktijk” doorlopen. Hiermee is een stevige basis gelegd voor verduurzaming van de facilitaire processen.

  • Opdracht:

    Facility Management (FM) heeft een grote potentie in handen om bij te dragen aan de duurzame doelstellingen van TenneT, door duurzaamheid zichtbaar te maken vergroot dit de slagingskans van de strategische duurzame ambities. Door duurzaamheid als levend thema zichtbaar en voelbaar te maken in de organisatie kan FM medewerkers motiveren om duurzaamheid als vanzelfsprekendheid mee te nemen in de eigen werkzaamheden. Het gesprek over duurzaamheid wordt op diverse plekken in de organisatie gevoerd. TenneT heeft PHI Factory gevraagd om hen op pragmatische wijze te ondersteunen in het vertalen van de duurzaamheidsambitie van de organisatie naar een blauwdruk voor de facilitaire organisatie en een roadmap om deze naar de praktijk te brengen.

  • De PHI aanpak:

    Het proces om te komen tot een roadmap duurzaam FM is te verdelen in drie stappen. De eerste stap was een interne analyse, gevolgd door een ambitiesessie. Deze stap resulteerde in een threepager met de ambities, strategie en randvoorwaarden van TenneT FM, dit document wordt gebruikt als basis voor FM en de keuzes die FM maakt. De daaropvolgende blauwdruksessie resulteerde in een uitgebreide blauwdruk van de FM-organisatie. In stap 2 werd aan de hand van de PHI Impact Calculator de CO2-voetafdruk van TenneT FM doorgerekend. Met de CO2 impactanalyse hebben we de CO2-footprint, inclusief de verborgen impact van de materialen van de facilitaire organisatie, in kaart gebracht. Op basis van de uitkomst van de CO2-voetafdruk berekening hebben we de focus gelegd op de verduurzaming van vier impactgebieden: energie & gebouw, catering, afval en werkomgeving. Aan de hand van de vastgestelde ambitie, blauwdruk en resultaten van de CO2-impactanalyse is de vertaling naar activiteiten in de verschillende domeinen van de facilitaire organisatie gemaakt. De kansen voor de facilitaire organisatie zijn in interactieve sessies in kaart gebracht en geprioriteerd. Op basis hiervan is een roadmap opgesteld die heel helder laat zien hoe de facilitaire organisatie de komende jaren aan de slag gaat met hun ambities.

  • Het resultaat:

    Met de roadmap en het bijbehorende uitvoeringsprogramma als tastbaar resultaat kan TenneT de volgende stap zetten op het gebied van duurzaam FM. De duurzame FM-ambities zijn vastgesteld en aan de hand van de roadmap kan de organisatie aan de slag om duurzaamheid in te bedden in de dagelijkse gang van zaken. In de roadmap zijn een vijftal strategische acties geformuleerd waar TenneT op korte termijn mee aan de slag kan. Zo wordt de R-ladder meegenomen in toekomstige keuzes als afwegingskader om circulariteit en het minimaliseren van nieuwe materialen te bevorderen. Daarnaast zijn er vier impactgebieden en bijbehorende doelstellingen beschreven waar de komende jaren grote impact gemaakt kan worden op het gebied van duurzaamheid.

Roadmap impact & circulariteit FacilitylinQ

Roadmap impact & circulariteit FacilitylinQ

  • FacilitylinQ
  • Als multibrand inrichter in de (internationale) b-2-b markt heeft FacilitylinQ al mooie stappen gezet als het gaat om integratie van circulariteit in de bedrijfsvoering. FacilitylinQ gelooft erin dat zij met hun rol kunnen bijdragen aan een nóg betere wereld van morgen. Als specialist en spin in het web bewegen zij zich tussen leveranciers, architecten, huisvestingsspecialisten en grote eindgebruikers. De wens van FacilitylinQ was te komen tot een heldere visie en definitie op circulariteit, een onderscheidende aanpak en een verhaallijn die aansluit bij hun DNA en kernwaarden.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om te helpen met het verder uitwerken van een visie en ambitie en deze te vertalen naar een concrete roadmap. Dit met als doel om zowel de organisatie als haar klanten een duidelijk beeld te geven waar FacilitylinQ voor staat, welke impact zij maakt op het gebied van duurzaamheid en circulariteit en welke stip FacilitylinQ op de horizon heeft gezet.

  • De PHI aanpak:

    Om tot een roadmap te komen hebben we drie stappen in het proces genomen. We zijn gestart met het uitvoeren van een interne analyse wat bestond uit deskresearch naar relevante documentatie en het afnemen van interviews met belangrijke stakeholders. Enerzijds om lopende initiatieven in kaart te brengen en anderzijds om te bepalen wat de perceptie is binnen de organisatie als het gaat om duurzaamheid en circulariteit. De interne analyse diende ter input voor de visie- en ambitiesessie die we daarna hebben georganiseerd. Tijdens deze sessie hebben we in twee aparte groepen een ambitie, definitiekader en strategie vastgesteld. Om vervolgens tot een roadmap te komen hebben we nog twee kansen- en prioriteringsessies georganiseerd waarin we binnen de gekozen definitiekader kansen (KPI’s) hebben geformuleerd en uitgezet in de tijd.

  • Het resultaat:

    ‘In 2025 is FacilitylinQ dé ketenregisseur die haar leveranciers, klanten en adviseurs activeert om bij te dragen aan de transitie naar een circulaire economie en tegelijkertijd invulling geeft aan de ideale werkomgeving van klanten.’

    FacilitylinQ heeft gekozen voor een rol als ketenregisseur, een verbindende schakel die wordt herkend in de markt als expert circulaire inrichting. Deze rol betekent onder andere dat FacilitylinQ actief kennis gaat ontwikkelen, interne medewerkers gaat trainen en opleiden en een adviesrol gaat vervullen voor adviseurs en klanten.

    Als definitiekader is er gekozen voor een focus op mens, milieu en materiaal. Met onderliggende thema’s als het creëren van een ideale werkomgeving, inzetten van SROI, behalen van de CO2-prestatieladder en het ontwikkelen van een circulaire database en meetinstrument geeft FacilitylinQ invulling aan de opgestelde ambitie.

    Alle gekozen thema’s en KPI’s zijn visueel vormgegeven in een roadmap. Deze roadmap is een krachtig communicatiemiddel dat zowel intern als bij klanten en adviseurs wordt ingezet. De roadmap wordt nog door PHI Factory op een leuke wijze gepresenteerd aan de medewerkers met een key-note over de noodzaak en belang van een circulaire economie.

Meting CO2-uitstoot opening academisch jaar en van de Dies Natalis

Meting CO2-uitstoot opening academisch jaar en van de Dies Natalis

  • Erasmus Universiteit
  • Duurzaamheid staat hoog in het vaandel bij de Erasmus Universiteit Rotterdam. In de Strategie 2024 is duurzaamheid een van de 7 prioriteiten. Een belangrijk onderdeel van duurzaamheid is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Om dit te kunnen doen moet een organisatie eerst weten waar haar impact precies in zit en waar zij controle over heeft. Door de CO2-voetafdruk in kaart te brengen kunnen een aantal doelen worden bereikt: • Inzicht krijgen en geven in de impact die gemaakt wordt. • Kansen identificeren om de voetafdruk te verkleinen. • Datagedreven beslissingen nemen om de impact te reduceren.

  • Opdracht:

    Een heel zichtbaar moment waar impact gemaakt wordt, maar ook educatie erover mogelijk is, is een evenement. Daarom heeft de EUR PHI Factory gevraagd om de CO2-voetafdruk van de viering van de Opening van het Academisch Jaar en de Dies Natalis in kaart te brengen. Om de EUR inzicht te geven in de (verborgen) impact van deze evenementen, heeft PHI Factory de PHI Impact Calculator ingezet. Hiermee is met behulp van zorgvuldig gekozen normen en kengetallen berekend wat de CO2-uitstoot van de evenementen was. Hierbij is gekeken naar o.a. het vervoer van de deelnemers, impact van het streamen van het evenement, catering, het gebruik van het gebouw en de (online) overleggen voorafgaand aan de evenementen. Het resultaat is een overall beeld van de totale CO2-voetafdruk van de Opening van het Academisch Jaar en de Dies Natalis. Met deze informatie kan de organisatie zien waar de meeste milieu-impact wordt gemaakt en welke maatregelen kunnen worden genomen om de impact te verkleinen.

  • De PHI aanpak:

    De PHI Impact Calculator kijkt niet alleen naar de CO2-uitstoot die gepaard gaat met het gebruik van energie en transport, maar brengt juist de verborgen impact in kaart. Dit is de CO2-uitstoot die veroorzaakt wordt in de gehele levenscyclus van een product (de winning van grondstoffen, fabricage, transport, gebruik en verwerking na gebruik). Zo werd voor deze doorrekening o.a. gebruik gemaakt van de data m.b.t. ingekochte catering, een enquête over met welk vervoer bezoekers naar de campus zijn gekomen en duur en aantal kijkers van de livestream.

  • Het resultaat:

    Aan de hand van bovenstaande data konden we berekenen wat de uitstoot was van de evenementen georganiseerd door de Erasmus Universiteit Rotterdam. De meeste CO2-emissies waren toe te rekenen aan het vervoer richting de campus en het digitaal streamen van de evenementen. Hoe komt dit laatste? Iemand die online iets streamt, gebruikt data. Dat gebeurt allemaal ver weg in een datacentrum, maar verbruikt daar wel energie. Daarom zorgt elke gigabyte aan data voor CO2-emissies. Vooral het grote aantal online deelnemers aan de opening van het academisch jaar zorgde voor een relatief grote uitstoot. Verder bleek uit de meting van de Opening van het Academisch Jaar dat hamburgers zorgden voor het grootste gedeelte van de catering-uitstoot. Aan de hand daarvan werd besloten de borrel tijdens de Dies Natalis volledig veganistisch te maken. In onderstaande grafiek is zichtbaar gemaakt welk deel van de CO2-uitstoot toe te rekenen is aan welke categorie.

Projectleider Dienst Justitiële Inrichtingen

Projectleider Dienst Justitiële Inrichtingen

  • Dienst Justitiële Inrichtingen
  • In 2050 een 100% circulaire economie in Nederland. Een economie zonder afval, waarbij alles draait op herbruikbare grondstoffen. Dat is de ambitie die de Rijksoverheid voor Nederland heeft vastgesteld en waar Dienst Justitiële Inrichtingen (hierna DJI) zich aan committeert. Als één van de grootste overheidsorganisaties van Nederland heeft DJI een enorme slagkracht en zijn ze zich ervan bewust dat de duurzame beslissingen die zij maken een grote impact hebben. Met meer dan 50 locaties en jaarlijks meer dan 30.000 nieuwe justitiabelen die binnenkomen, hebben zij een enorme impact en daarmee potentieel om zuiniger om te gaan met hun grondstoffen. DJI heeft daarom de doelstelling van de Rijksoverheid omarmt om in 2021 minder dan 35% restafval (exclusief papier en karton) te produceren voor zowel de Rijkskantoren als de Inrichtingen (gedetineerde zones).

  • Opdracht:

    PHI Factory heeft de opdracht gegund gekregen om als projectleider aan de slag te gaan voor DJI om hen te ondersteunen met het behalen van hun ambitie. Dit is in samenwerking geweest met het Facilitair Bedrijf (hierna FB) van DJI. Hiervoor hebben we gezamenlijk een aantal projectresultaten geformuleerd:

    • het verlagen van het restafvalpercentage;
    • hogere pure afvalstromen door het scheiden van afval;
    • advies op middelen;
    • KPI-dashboard ontwikkelen;
    • stijging bewustwording afval van klanten en gebruikers.
  • De PHI aanpak:

    Om invulling te geven aan de opgestelde projectresultaten, hebben we door middel van een brainstorm een uitvoeringsprogramma opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma beschrijft de benodigde bouwstenen, middelen, activiteiten, output, mensen en processen. We lichten er een aantal toe:

    • De basis op orde, daar zijn we mee begonnen. Zaken als juiste communicatiemiddelen en zichtbaarheid over afval ontbrak. Hiervoor hebben we een Handboek Afval opgesteld waar belangrijke informatie in geborgd staat met allerlei te ondernemen activiteiten en nudging Het handboek fungeert als gids en leidraad en verhoogt het kennisniveau en zelfredzaamheid bij de Facilitair Managers en medewerkers. Daarnaast zijn we met een extern communicatiebureau aan de slag gegaan met het ontwikkelen van een communicatietoolbox die past bij de opgestelde duurzame communicatiestrategie. Deze toolbox bevat o.a. posters en een animatievideo die toegepast kan worden binnen de kantorenomgeving. Ook hebben we gezamenlijk met het communicatiebureau een toegankelijk KPI-dashboard ontwikkelt waar de afvalcijfers per maand in gecommuniceerd worden. Dit dient naast een krachtig communicatiestuk en sturingselement ook voor meer bewustwording, draagvlak en motivatie voor zowel Facilitair Managers als eindgebruikers.
    • Om echt in versnelling te gaan hebben we ketenpartnersessies georganiseerd met partners zoals afvalverwerkers, een cateraar, een schoonmaakorganisatie en de Arbeid organisatie van DJI. Door middel van het opzoeken van deze verbinding en een nauwe samenwerking hebben we vanuit ieder zijn kennis en expertise vele kansen geformuleerd die bijdragen aan het behalen van de ambitie. Deze kansen zijn ook toegewezen aan een eigenaar en uitgevoerd.
    • Buiten kantoorafval kennen de Inrichtingen ook specifiek afval uit de cellen en leef afdelingen van de justitiabelen en afval vanuit Arbeid en de winkels. Hierdoor zijn er veel meer stakeholders rondom het onderwerp afvalscheiding en maakt het erg complex. Het afval werd dan ook bijna geheel weggegooid als restafval. Om inzicht te krijgen in de samenstelling van dit afval en het potentieel om deze te scheiden, zijn er een aantal pilots uitgevoerd in samenwerking met EcoSmart. Drie pilots met het nascheiden van afval en twee pilots met het bronscheiden van afval op de cellen. Hier kwamen veelbelovende resultaten uit. Met het nascheiden van afval werd maar liefst een percentage van 3% restafval bereikt.
  • Het resultaat:

    In verband met covid-19 konden niet alle activiteiten uitgevoerd worden zoals gepland en waren de afvalcijfers niet representatief als voorafgaand de covid-19 situatie. Het grootste gedeelte van de activiteiten is dan ook online uitgevoerd en hiermee hebben we minder eindgebruikers kunnen bereiken. DJI zit daarnaast qua processen complex in elkaar. De Inrichtingen zijn qua regime, ruimte en mogelijkheden verschillend van elkaar. Daarnaast kennen zij door het gesloten karakter veel zoneringen in tegenstelling tot een kantoorlocatie. Het behalen van de KPI 35% restafval vergt dan ook tijd en toewijding om tot een passende oplossing te komen, een oplossing dat per locatie verschillend gaat zijn.

    Het project heeft er wel voor gezorgd dat afval een belangrijk onderwerp is geworden waar prioriteit aan moet worden gegeven. Er is binnen alle lagen van de organisatie een beweging in gang gebracht door middel van communicatie en activiteiten. Hierdoor is de bewustwording en draagvlak bij klanten en gebruikers zichtbaar verhoogd. Een geslaagd eindresultaat en goede basis waar DJI met een gericht advies en aanbeveling verder op door kan bouwen richting de 35% restafval.

Uitvoeringsprogramma Circulaire Samenleving

Uitvoeringsprogramma Circulaire Samenleving

  • Gemeente Ridderkerk
  • De Rijksoverheid werkt aan een duurzame economie voor de toekomst. Slim en zuinig omgaan met onze grondstoffen is daar een belangrijk onderdeel van en als stip op de horizon heeft Nederland een ambitieuze doelstelling geformuleerd: Nederland circulair in 2050. De gemeente Ridderkerk wil graag een rol nemen in deze transitie door het Rijksbrede programma Circulaire Economie te vertalen naar haar lokale context. Circulaire economie was als thema beschreven in de overkoepelende klimaatvisie, maar wat miste was een duidelijke visie en vertaling naar de praktijk.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om te ondersteunen bij het opstellen van een uitvoeringsprogramma circulariteit voor de gemeente Ridderkerk. Dit uitvoeringsprogramma moest een stip op de horizon bieden evenals een aanpak waarmee de gemeente haar doelstellingen kan realiseren samen met haar medewerkers en organisaties binnen de gemeente.

  • De PHI aanpak:

    Het doel was om het circulariteitsvraagstuk inzichtelijk en tastbaar te maken en vervolgens te vertalen naar een concrete rol voor de gemeente Ridderkerk binnen deze mondiale, nationale en regionale transitie. Voor de totstandkoming van het uitvoeringsprogramma zijn een aantal stappen doorlopen:

    • Deskresearch: onderzoek van de huidige documentatie en beschikbare informatie over circulariteit en duurzaamheid bij de gemeente Ridderkerk
    • Een interne ambitiesessie: waarin de ambities en belangrijkste uitgangspunten voor een circulaire samenleving zijn vastgesteld.
    • Speelveldanalyse: een verkenning van het speelveld, huidige initiatieven en de belangrijkste stakeholders in deze fase van de transitie.
    • Interviews: op basis van de geformuleerde ambitie en geïdentificeerde stakeholders zijn interviews gehouden. De informatie uit deze interviews is verwerkt in dit uitvoeringsprogramma zodat dit plan een co-creatie is.

    Hierbij is een pragmatisch aanpak gehanteerd: daar waar mogelijk werd input opgehaald uit de gemeente en omgeving. Dit is aangevuld met ervaring en expertise uit het werkveld om te komen tot een uitvoerbaar uitvoeringsprogramma.

  • Een circulaire samenleving, de route naar 2050 - Uitvoeringsprogramma
  • Het resultaat:

    Een leesbaar en actiegericht uitvoeringsprogramma circulaire samenleving. Specifiek is in de Ridderkerkse context gekozen voor het woord samenleving in plaats van economie omdat hiermee het belang van de mens (inwoner van de gemeente Ridderkerk) als onderdeel van deze transitie wordt benadrukt. 

    In het uitvoeringsprogramma zijn de geïdentificeerde rollen die de gemeente kan spelen in deze transitie vertaald naar 3 hoofdroutes. Naast deze hoofdroutes zijn ook de meeste relevante waardeketens voor de gemeente Ridderkerk bepaald: bouw, Voedsel en organische reststromen en consumptiegoederen. De combinatie van deze twee componenten resulteert in concrete activiteiten voor de aankomende jaren zoals het formuleren van een circulair inkoopbeleid, een haalbaarheidsstudie naar een circulair ambachtscentrum en het opleiden en inspireren van de interne organisatie. Alle activiteiten zijn voorzien van een planning en kostenraming om het zo concreet en overdraagbaar mogelijk te maken.

Aanbesteding bedrijfsafvalmanagement

Aanbesteding bedrijfsafvalmanagement

  • Waternet
  • De afdeling facilitaire zaken van Waternet heeft de ambitieuze doelstelling om een circulaire bedrijfsvoering te realiseren in 2025. Samen met PHI Factory is in 2019 een roadmap ontwikkeld  waarin stappen omschreven staan die nodig zijn om deze ambitie te realiseren. Deze roadmap is onderverdeeld in twaalf productgroepen, waaronder ook het domein afval. reststoffenmanagement was bij aanvang van dit project versnipperd over de diverse locaties binnen Waternet. Vanwege het aflopen van het huidige contract heeft Waternet de kans gegrepen om hun duurzame visie ook door te voeren in het nieuwe contract. Voor deze aanbesteding wil Waternet daarom een Waternet-breed reststoffen management realiseren met sterke duurzame ambities.

  • Opdracht:

    Waternet heeft PHI Factory gevraagd om te ondersteunen als duurzaamheidsexpert in de visievorming en de aanbestedingsprocedure. Dit project is in samenwerking met HTC als inkoopspecialist uitgevoerd.

  • De PHI aanpak:

    De bevindingen uit een analyse van het afvalmanagement en de resultaten uit de CO2 footprint berekening voor het domein afval zijn gebruikt als input om de ambitie voor de aanbesteding vast te stellen. In de ambitiesessie zijn met betrokken medewerkers van Waternet vier ambities bepaald waarop Waternet de focus legt:

    1. toewerken naar Zero waste door reductie van (rest)afval en het verwaarden van grondstoffen;
    2. het reduceren van CO2 uitstoot middels duurzame logistiek;
    3. door zichtbaarheid het bewustzijn en gedragsverandering stimuleren;
    4. een toekomstgerichte samenwerking met groeipotentie op circulair gebied.

    Daarnaast zijn de wensen voor het partnerschap opgehaald. Door middel van een marktconsulatie zijn de aspecten en aandachtspunten die hieruit naar voren zijn gekomen getoetst bij diverse marktpartijen. Zo is inzicht vergaard hoe de markt ervoor staat en hoe deze aanbesteding het beste in de markt gezet kon worden. Ook de mate van interesse is geïnventariseerd en de mogelijkheden en belemmeringen die de marktpartijen zien om deel te nemen aan de aanbestedingsprocedure.

  • Het resultaat:

    Met de uitgangspunten van de ambitiesessie en de opgedane kennis uit de marktconsultatie hebben we middels een aanbestedingsstrategie workshop de verdere contouren van de aanbesteding bepaald. De ambities van Waternet, de beoogde manier van samenwerken en andere kenmerken van de aanbesteding zijn verwerkt in een infographic die de uitvraag in één oogopslag weergeeft. In de volgende fasen van de aanbesteding heeft PHI Factory een reviewende rol ingenomen als duurzaamheidsexpert. Zo hebben we het aanbestedingsdossier op gebied van duurzaamheid/circulariteit verrijkt en input geleverd voor het dossier. Eind 2020 is de Europese aanbesteding in de markt gezet volgens Rapid Circular Contracting (RCC). RCC is een alternatief voor traditionele aanbestedingsvormen, dat de markt maximaal uitdaagt om met slimme, duurzame en innovatieve oplossingen te komen. Bij RCC wordt geen voorbestemde eindoplossing aanbesteed, maar een samenwerkingscontract. In de selectiefase is daarom een partij geselecteerd die de ambities van Waternet op mooie wijze heeft beantwoord. In de aankomende work-out fase zal PHI Factory als duurzaamheidsexpert fungeren om de duurzame ambities van Waternet te borgen en tot een succesvolle samenwerking te komen.

    Door stappen te zetten in de roadmap en te breken met de traditionele opdrachtnemer en opdrachtgever-relatie, zet Waternet grote stappen richting een meer circulaire bedrijfsvoering.

Nieuw inkoopbeleid 'Inkopen met impact'

Nieuw inkoopbeleid 'Inkopen met impact'

  • Radboud Universiteit
  • De Radboud Universiteit wil bijdragen aan een gezonde, vrije wereld met gelijke kansen voor iedereen en zowel regionaal als internationaal van betekenis zijn. Om dat te kunnen doen, zijn wetenschappers, studenten, betrokken burgers en medewerkers van het Radboud hard nodig. De strategie ‘A Significant Impact’ beschrijft de ambities om te werken aan een circulaire en klimaat neutrale universiteit met oog voor de leefomgeving en welzijn van de mens. Met haar inkoopvolume kan de Radboud Universiteit een enorme impact maken op de wereld om haar heen. Hierin wil de universiteit een voorbeeldfunctie vervullen en vooroplopen en anderen inspireren om een positieve impact te creëren.

    Met haar inkoopvolume kan de Radboud universiteit een enorme impact maken op de wereld om haar heen. Hierin wil de universiteit een voorbeeldfunctie vervullen en vooroplopen en anderen inspireren om een positieve impact te creëren.

  • Opdracht:

    In lijn met de organisatiestrategie en alle aanverwante beleidsplannen wil de Radboud Universiteit een duurzaam inkoopbeleid ontwikkelen en middels een CO2 footprint berekening bepalen waar in de bedrijfsvoering de grootste impact te behalen valt. Door middel van een bewustwordingsprogramma moeten medewerkers van de universiteit meegenomen en geactiveerd worden om duurzaamheid in hun dagelijks werk te integreren.

  • De PHI aanpak:

    In samenwerking met adviesbureau Adjust heeft PHI Factory gewerkt aan het nieuwe inkoopbeleid. In de voorbereiding zijn onder andere een interne analyse, een ambitiesessie, een fit-gap analyse, een spendanalyse en diverse workshops uitgevoerd. Zo zijn de huidige situatie, de wensen en ambities voor de inkooporganisatie en de inkoopthema’s bepaald. Ook is een CO2 footprint meting uitgevoerd over de bedrijfsvoering van de Radboud Universiteit en zijn er kansen gesignaleerd voor de verduurzaming van de campus. In de meting zijn zestien productgroepen in kaart gebracht waaronder catering, vervoer, kantoorartikelen en promotiemateriaal. De CO2 footprint De totale CO2 footprint van de Radboud Universiteit in 2019 bedroeg 42.965 ton CO2-equivalenten. De drie grootste CO2-drijvers binnen de bedrijfsvoering (scope 3) zijn: vervoer, ICT en gebouwbeheer. Op basis van de CO2 footprint berekening kan bepaald worden aan welke knoppen de Radboud Universiteit kan draaien om haar negatieve impact op de aarde te verkleinen. Per verdiepend onderzoek zijn duurzame strategieën aangedragen die een aanzet geven om dit potentieel te benutten. Deze nulmeting is een belangrijke stap in de verduurzaming van de universiteit. Het geeft de universiteit inzicht in de milieulast van haar bedrijfsvoering en het biedt zinvolle strategieën om verder te verduurzamen met inkoopactiviteiten en in de bedrijfsvoering-processen.

  • Het resultaat:

    Het nieuwe inkoopbeleid ‘Inkopen met Impact’ levert een actieve bijdrage aan de duurzaamheidsambities van de universiteit en geeft concreet invulling aan: ‘Alles wat we doen, doen we duurzaam’. In het inkoopbeleid staan vier inkoopthema’s centraal waarmee de universiteit impact maken door middel van haar inkopen: 1. We gaan voor klimaatneutraal; 2. We werken mee aan circulariteit; 3. We creëren gezonde leefomgeving; 4. We zorgen voor gelijke kansen. Het inkoopbeleid omschrijft heldere kaders waaraan alle inkoopprojecten moeten voldoen zoals samenwerking. Ook dient het beleid om opdrachtnemers en overige stakeholders te informeren over de standpunten en procedures met betrekking tot inkoop. Deze zijn verwerkt in een praatplaat die ervoor is bedoeld om het gesprek met collega’s en leveranciers aan te gaan bij inkoopprojecten. Het inkoopbeleid besteedt daarnaast aandacht aan de stappen in het inkoopproces en de taken en verantwoordelijkheden. Kenmerkend hierin zijn de inrichting van contractmanagement en een tenderboard. De implementatie van het nieuwe beleid is erg belangrijk. Daarom is er een digitale roadshow georganiseerd bij de diverse divisies en faculteiten van de universiteit om het nieuwe beleid succesvol te laten landen in de organisatie. In de roadshow zijn het nieuwe inkoopbeleid en de inzichten uit de CO2 footprint berekening gepresenteerd en stond de boodschap “jij bent nodig” centraal. Omdat iedereen die iets inkoopt of bestelt het verschil kan maken. Na de roadshows hebben we onepagers met praktische handvatten opgesteld en verspreid. In deze informatieve en prikkelende onepagers stonden tips en tricks om de duurzame ambitie naar de praktijk te brengen. Daarnaast ondersteunt PHI Factory de Radboud Universiteit op dit moment met specifieke aanbestedingen, om de thema’s klimaatneutraal, circulair, gezondheid en gelijke kansen te laten landen in aanbestedingen.

Footprintmeting 'Eten en Drinken'

Footprintmeting 'Eten en Drinken'

  • Prorail
  • ProRail draagt bij aan een duurzamere samenleving door meer mensen in staat te stellen voor de trein te kiezen. Zo verkleint ProRail haar negatieve impact op de wereld om ons heen en richt zich op het vergroten van de positieve impact op een duurzame toekomst. Binnen ProRail wenst de afdeling Human Facility Management een bijdrage te leveren aan de duurzaamheidsdoelstellingen van ProRail. Daarom heeft de organisatie een uitdagende ambitie neergezet: een volledig econeutrale bedrijfsvoering in 2027.

    Om voortgang te monitoren en doelgerichte maatregelen te kunnen implementeren wil ProRail naast de footprint van haar primaire processen ook de footprint van haar bedrijfsvoering in kaart brengen. Hierbij wordt er niet alleen gekeken naar de directe uitstoot, maar ook naar de indirecte uitstoot en verborgen impact. Omdat ProRail onderdelen van de categorie Eten & Drinken opnieuw gaat aanbesteden, heeft de organisatie ervoor gekozen om te starten bij het in kaart brengen van de categorie ‘Eten en Drinken’ als onderdeel van de dienstverlening die hoort bij de werkomgeving. 

  • Opdracht:

    ProRail heeft PHI Factory gevraagd om de CO2-footprint van de cateringservices, warme drankenvoorzieningen en de vendingautomaten kaart te brengen. Ook non-food producten zoals klein keukenmateriaal en disposables zijn meegenomen in de berekening. In de scope zijn 7 kantoorlocaties, de verkeersleidingsposten en de ICB-locaties (ongevallenbestrijding) meegenomen. Voor het maken van deze nulmeting is de PHI Impact Calculator ingezet.

  • De PHI aanpak:

    De PHI Impact Calculator kijkt niet alleen naar de CO2-uitstoot die gepaard gaat met het gebruik van energie en transport, maar brengt juist de verborgen impact in kaart. Dit is de CO2-uitstoot die veroorzaakt wordt in de gehele levenscyclus van een product (de winning van grondstoffen, fabricage, transport, gebruik en verwerking na gebruik). Zo worden ook alle materialen en producten die worden ingezet in en rondom de bedrijfsvoering meegenomen in de CO2-footprint.

  • Het resultaat:

    Het resultaat is een nulmeting van de CO2-footprint van ‘Eten & Drinken’ voor het jaar 2019. Deze nulmeting biedt inzicht in de huidige situatie en de grootste knoppen om aan te draaien richting de ambitie voor een econeutrale bedrijfsvoering. Met een nieuwe aanbesteding op de planning biedt de nulmeting dus mooie inzichten om mee aan de slag te gaan.

    Zo zien we dat bij ProRail de CO2-impact van de cateringservices en de warme drankenvoorzieningen gelijk is. Binnen de cateringservices is de grootste winst te behalen in het verminderen van de consumptie van dierlijke (melk)producten. Het volume hiervan ligt hoog, wat maakt dat zuivel de grootste milieu-impact heeft. Vlees is de tweede grootste categorie. Hier zien we ook duidelijk een verschil in de verschillende vleessoorten. Zo is het volume geconsumeerde kip het grootste, maar heeft rundvlees het grootste aandeel in de CO2-footprint. Een andere belangrijke knop om aan te draaien is het aandeel portieverpakkingen. Portie- of monoverpakkingen zijn verantwoordelijk voor een groot aandeel van de milieu-impact op de totale footprint van een product. ProRail kan door, waar mogelijk, portieverpakkingen te vervangen voor grootverpakkingen de CO2-footprint reduceren.   

    Als het gaat om de warme drankenvoorziening heeft koffie (de koffiebonen) de grootste CO2-footprint. Medewerkers drinken voornamelijk zwarte koffie, gemiddeld zo’n 2,5 kopje per dag. Daarnaast is zichtbaar dat ProRail zich al bezig houdt met de bewustwording omtrent de koffiebekers. Gemiddeld gebruikt een medewerker wekelijks 14 koffiebekers.

    Ten slotte is het voor ProRail relevant om in gesprek te gaan met haar leveranciers over de toelevering van producten en diensten. Dit transport heeft namelijk een aanzienlijk aandeel in de totale footprint. Hier is een verbeterslag te maken door met leveranciers de mogelijkheden van slimme logistieke oplossingen en emissieloos transport te verkennen.

Nationale Nederlanden Accelerator

Nationale Nederlanden Accelerator

  • Nationale Nederlanden
  • Duurzaamheid is één van de thema’s die centraal staat in de strategie van Facility Management van NN Group (o.a. Nationale Nederlanden). In deze duurzaamheidsstrategie zijn zes impactgebieden gedefinieerd waarop heldere doelstellingen richting 2025 zijn geformuleerd. Samen met haar facilitaire partners werkt Nationale Nederlanden in een circulaire coalitie naar een 100% circulair dienstverleningsconcept. Parallel hieraan lopen er binnen NN verschillende initiatieven die allemaal gekoppeld zijn aan de overkoepelende visie en doelstellingen. Zo ontstond er de behoefte om ook de facilitair medewerkers van NN meer kennis te laten op doen over de circulaire economie en de visie van NN hierop.

  • Opdracht:

    Nationale Nederlanden heeft PHI gevraagd om de Accelerator in te zetten voor de gehele afdeling van NN Facility Management én de leden van de Circulaire FM Coalitie. We zijn uitgegaan van het standaard programma over de circulaire economie, de CE Accelerator, waarvan 2 modules op maat gemaakt zijn met NN-voorbeelden en projecten.

  • De PHI aanpak:

    We zijn voor dit project gestart met een ambitiesessie en twee creatieve sessies voor de maatwerk modules. In de challengemodules Circular at Work en Circular in Collaboration zijn veel voorbeelden uit het project Workspace 2020 van NN zelf verwerkt, zoals het hergebruiken van ontmanteld interieur en bouwmaterialen. Op basis van de input en de voorbeelden die Nationale Nederlanden aan heeft gereikt in deze sessies, heeft PHI een uitwerking gemaakt van de nieuwe challengemodules. Daarnaast is in de andere modules, waarin geen content aangepast is, wel de naam van NN verwerkt. Op deze manier was de gehele challenge herkenbaar voor de medewerkers van NN.

    Op 19 januari is de NN Accelerator van start gegaan met een enthousiasmerende kick-off bijeenkomst. In deze bijeenkomst kregen de teams hun eerste opdracht: de leukste teamnaam bedenken. De 13 teams die meededen aan de NN Accelerator zijn gemixt samengesteld, dat wil zeggen dat niet alle teamleden elkaar van tevoren al kenden. Dit is door de deelnemers als zeer positief ervaren, omdat zij weer nieuwe collega’s hebben leren kennen.

  • Het resultaat:

    Het resultaat was een tool voor Nationale Nederlanden die op basis van een standaard challenge met simpele aanpassingen herkenbaar en specifiek interessant was voor de medewerkers van NN Facility Management en de Circulaire FM Coalitie-leden.

    De enthousiaste en duidelijke communicatie en begeleiding (d.m.v. een kick-off, een communicatie toolkit en wekelijkse emails) hebben hun vruchten afgeworpen: vrijwel alle uitgenodigde collega’s hebben meegedaan. De teams planden wekelijks een teammeeting in om samen de quizvragen door te lopen of om te bespreken wat ze die week geleerd hadden. Van de 67 uitgenodigde medewerkers heeft 94% op vrijwillige basis meegedaan aan de Circulaire Economie Accelerator, dat is een zeer hoog percentage. Nog mooier: maar liefst 90% heeft het enthousiasme zes weken lang vastgehouden en alle zes de weekmodules compleet afgerond.

    In iedere weekmodule waren er 3 uiteenlopende acties: van de actie ‘Kleine actie, grote impact’, die de impact van kleine stapjes in het collectief laat zien, tot de actie ‘Safari: op zoek naar een duurzaamheidstopper of -misser’ tot quizzen zoals de ‘Is afval scheiden een makkie voor jou?’ en ‘De mythes ontrafeld’. Alhoewel het maar verplicht was om 1 actie per week te doen, zijn er in totaal 993 acties voltooid door 67 deelnemers: gemiddeld 2,5 actie per persoon per weekmodule. Tenslotte hebben we in de acties impact kunnen meten. In zes weken tijd heeft Nationale Nederlanden al gamend potentieel 90,9 ton CO2 bespaard. Dat staat gelijk aan 4623 bomen die een jaar lang groeien en COopnemen.

Een aanpak voor de doelstelling Zero Waste

Een aanpak voor de doelstelling Zero Waste

  • ISS Facility Services
  • ISS Facility Services is de facilitaire dienstverlener van PwC Nederland. Als een van de tien grootste werkgevers in Europa neemt ISS haar verantwoordelijkheid in het vinden van een gezonde balans tussen People, Planet en Profit. Voor de locaties van PwC Nederland wordt de volgende ambitie nagestreefd: “We are industry leader in Corporate Responsibility”. Naast deze ambitie zijn er een aantal speerpunten waar ISS zich op richt: Zero Waste, Contribute to inclusion, CO2 neutral en Fully Circular. Om te komen tot deze Zero Waste is een doelstelling geformuleerd, namelijk 0% restafval in juni 2020.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om tijdelijk te ondersteunen bij het realiseren van de doelstelling Zero Waste. Een aanjager op de werkvloer die het (strategische) programma praktisch gaat uitvoeren. Anderen motiveren en stimuleren in nauwe samenwerking met de Sustainability Lead.

  • De PHI aanpak:

    De aanpak bestond uit 4 pijlers; onderzoeken van de huidige situatie, het gesprek op de werkvloer, experimenteren en rapporteren & communiceren. Onderstaand zijn deze weergegeven.

  • Het resultaat:

    Tijdens het onderzoek naar de huidige situatie bleek dat er gestart moest worden met het optimaal inrichten van de faciliteiten rondom afval. Deze activiteiten waren vooral praktisch van aard zoals bijvoorbeeld het juist inrichten van de containerruimtes met juiste signing en het plaatsen van interventies zoals posters bij de afvalscheidingsbakken. Daarnaast werd ook wekelijks tijdens de ‘dagstart’ over duurzaamheid en afval gesproken met FM. Door hier aandacht aan te geven begon het onderwerp afval en duurzaamheid meer te leven en werd er meer betrokkenheid gecreëerd. Het verhogen van deze betrokkenheid en kennisniveau van de medewerkers was ook een noodzaak. Waarom scheiden we afval en waarom is duurzaamheid zo belangrijk? De nut en noodzaak van afvalscheiden laten inzien en hoe belangrijk de rol van FM in dit proces is. Het advies was tot slot om een speciale ‘afval training’ te bieden aan FM-medewerkers. Deze training gaat ervoor zorgen dat de FM-medewerkers echte afval champions en onderdeel van de doelstelling worden.

Aan de slag met afvalvrije sportclubs

Aan de slag met afvalvrije sportclubs

  • Rijkswaterstaat (VANG Buitenshuis)
  • Rijkswaterstaat staat aan de lat voor de uitvoering van het programma VANG buitenshuis. VANG helpt de kantoor-, winkel- en dienstensector (KWD-sector) om het restafval dat vrijkomt - en dat vergelijkbaar is met huishoudelijk afval - te halveren. Binnen dit programma wordt gewerkt aan verschillende duurzame projecten in sectoren als horeca, onderwijs en groothandels. De vraag vanuit sportclubs over afvalvermindering en afvalscheiding werd begin 2020 ook steeds groter. Hierdoor is er een grotere focus ontstaan op de sector sport om hen te ondersteunen met hun reis richting afvalvrije sportclubs.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om het co-creatieproces te begeleiden en een stappenplan te ontwikkelen met informatie over afvalpreventie en het scheiden van afval voor Nederlandse sportclubs. Het doel is om elke sportclub in Nederland te ontzorgen in de informatiebehoefte over afvalvermindering en-scheiding. Samen met verschillende sportclubs en andere stakeholders zoals gemeentes, provincies, ministeries en sportbonden zijn we aan de slag gegaan.

  • De PHI aanpak:

    We zijn gestart met een speelveldanalyse om te onderzoeken welke informatie relevant is voor de doelgroep, welke bronnen en best practices er zijn en welke opties er zijn qua vorm van het stappenplan. Hier kwam naar voren dat er meerdere initiatieven bestaan rondom het verduurzamen van sportaccommodaties waaronder het thema afvalpreventie en scheiding. Voor veel clubs is afval echter nog een complex onderwerp omdat er veel verschillende mogelijkheden zijn op dit gebied en weinig richtlijnen en handvaten.

    We hebben meerdere co-creatiesessies georganiseerd om de behoefte voor de vorm en inhoud van het stappenplan op te halen bij belangrijke stakeholders. Hier waren verschillende sportverenigingen, sportbonden en gemeentes bij aanwezig zoals NOC*NSF, Kenniscentrum Sport en Bewegen, KNVB (de Groene Club), gemeente Amsterdam en Rotterdam en VOC Rotterdam.

    Vanuit de opgehaalde informatie is ervoor gekozen om een onlinedocument op te stellen met de thema’s: inzicht in afval, afvalpreventie, afvalbakken en -scheiding, afspraken met afvalverwerkers, communicatie en gedrag. Ook is er een visuele informatieve plaat toegevoegd als voorpagina die het plan samenvat. Dit om voor sportclubs de drempel te verlagen om het document in de praktijk te gebruiken.

  • Het resultaat:

    Het stappenplan geeft uitleg over de zes bovengenoemde thema’s en met een complementair werkdocument, tips & tricks en FAQ’s zorgt het voor een compleet overzicht van alle acties die een sportclub kan ondernemen voor afvalscheiding en -preventie. Het stappenplan fungeert als paraplu voor alle initiatieven en informatie rondom het thema afval voor sportclubs.

    Om het stappenplan officieel te lanceren en de sportclubs te ondersteunen met implementatie van het plan wordt er een communicatietoolbox ontwikkelt voor web, print en social media. Deze toolbox wordt ter beschikking gesteld om bekendheid en betrokkenheid te creëren voor het stappenplan. Met samenwerkingspartners uit de sportsector zoals Kenniscentrum Sport en Bewegen en NOC*NSF wordt de lanceringscampagne ontwikkelt en het stappenplan verder verspreid.

    Benieuwd naar het stappenplan? Deze is te vinden op de website van VANG Buitenshuis. Of beluister via Spotify de podcast over het stappenplan die is opgenomen met Kenniscentrum Sport en Bewegen.

  • Stappenplan sportclubs afvalpreventie en -scheiding

Nieuw multifunctioneel onderwijsgebouw

Nieuw multifunctioneel onderwijsgebouw

  • Erasmus Universiteit Rotterdam
  • Onder het motto ‘Building new perspectives’ investeert het College van Bestuur van Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) in een toekomstbestendige en duurzame Campus Woudestein. Naast Polak Building wordt een nieuw multifunctioneel onderwijsgebouw gerealiseerd met diverse onderwijsruimten, studie- en werkplekken en ontmoetingsruimten. PHI Factory heeft samen met de afdeling Real Estate en FM van de EUR, de duurzaamheidsambitie voor het gebouw bepaald en vertaald naar een ambitieuze uitvraag. Vier ambities zijn centraal gezet in de uitvraag: circulair, energie neutraal, gezond en een integrale benadering. Om deze ambities stevig neer te zetten is de strategie gekozen van sturing en ruimte. Enerzijds is er in de uitvraag sturing gegeven aan een minimale duurzaamheidsprestatie, door de BREEAM-credits voor een Outstanding certificaat op te nemen in het technisch Programma van Eisen en is er een minimale CPG-score van 8 en een EPC=0 gevraagd.

    Anderzijds hebben de we de markt juist de ruimte gegeven en uitgedaagd om hun kennis, creativiteit en innovatiekracht in te brengen. Zo konden de partijen zich onderscheiden door middel van een plan van aanpak op circulariteit, ten aanzien van herkomst, toekomst en losmaakbaarheid van materiaal. Op energievlak is de markt uitgedaagd om te ontwerpen op een zo laag mogelijk energieverbruik. Op het gebied van gezondheid is gevraagd invulling te geven aan de principes van Biophilic Design en hoe het gebouwontwerp cognitieve functies bevordert door het stimuleren van beweging en ontspanning bij haar gebruikers. De integrale benadering is ingevuld met criteria op het gebied van management en toetsing, borging van de prestaties, een goed overdrachtsdossier, het betrekken van de exploitatie in investeringsafwegingen (TCO) en aandacht voor de samenwerking. 

  • Opdracht:

    Een state of the art circulair, energieneutraal en gezond nieuw multifunctioneel onderwijsgebouw op de campus van de Erasmus Universiteit Rotterdam. 

  • Het resultaat:

    Het winnende consortium van de BAM Bouw en Techniek, Paul de Ruiter en Halmos overtrof alle verwachtingen. Circulariteit en gezondheid hebben een prominente rol gekregen in het ontwerp. De oude portiersloge op de campus wordt geremonteerd en de materialen worden ingezet in de nieuwbouw. Gigantische boomstammen met studievides vormen de constructie van het atrium en de centrale trappen met veel hout en groen zorgen voor de gezonde omgeving.

    Misschien wel de grootste parel van het gebouw, is de innovatieve klimaatinstallatie, gebaseerd op het Earth, Wind & Fire concept van Ben Bronsema. Het gebouw wordt een synthese van architectuur, bouwtechniek en installatietechniek, waarbij het klimaat primair wordt geregeld met behulp van bouwkundige elementen. Een klimaatcascade voor natuurlijke ventilatie en luchtbehandeling, een zonneschoorsteen voor het afzuigen van lucht en het oogsten van zonne-energie en een Ventecdak voor het versterken van de natuurlijke ventilatie. Dit concept zorgt voor een zeer energiezuinig, maar ook een gezond en behaaglijk binnenklimaat in gebouwen.

    “Het circulaire onderwijsgebouw van 8.500m² wordt een van de duurzaamste universiteitsgebouwen van Nederland. Met deze impuls geven we verdere invulling aan onze ambities om een duurzame en levendige campus te realiseren voor onze studenten en medewerkers. Een gebouw met internationale allures, nauw verbonden met de stad”, aldus Ellen van Schoten, lid College van Bestuur EUR.

    Inmiddels zijn de voorbereidende grondwerkzaamheden voor het nieuwe onderwijsgebouw gestart. Naar verwachting wordt het gebouw in het collegejaar 2022-2023 in gebruik genomen. PHI Factory blijft betrokken in het toetsingsteam in de uitwerking naar het uitvoeringsontwerp en als duurzaamheidsadviseur van de EUR.

    Foto bovenaan pagina: Copyright Paul de Ruiter Architects – Beeld is impressie van de werkelijkheid

  • Lees hier de projectpagina van de EUR

    Lees hier de casestudy

Verkenning kansen afvalinzameling en -verwerking

Verkenning kansen afvalinzameling en -verwerking

  • Technische Universiteit Delft
  • De Technische Universiteit van Delft heeft een grote ambitie: een CO2-neutrale en circulaire campus in 2030. Deze ambitie sluit aan op de visie van de TU Delft: 'Impact voor een betere samenleving'. Om de weg richting deze ambitie vorm te geven heeft PHI Factory een onderzoek uitgevoerd naar de kansen voor afvalinzameling en -verwerking.

    Van reststromen naar grondstofstromen

  • Opdracht:

    In 2030 wil de TU Delft een CO2-neutrale en circulaire campus realiseren. Een belangrijke vraag is: wat gebeurt er met het 'afval' op de campus? PHI Factory werd gevraagd om op basis van de huidige situatie en de ambitie te bepalen wat de kansen zijn om enerzijds afval te verminderen en anderzijds afvalstromen te transformeren naar grondstofstromen.

  • De PHI aanpak:

    Als startpunt is middels een interactieve sessie een visie- en ambitie vastgesteld voor het inzamelen en verwerken van afval in relatie tot de ambitie van een CO2-neutrale en circulaire campus. Vervolgens is met behulp van interviews de interne organisatie in kaart gebracht. Hierbij is informatie verzameld over hoe de processen op dit moment zijn ingericht, waar de kansen en obstakels zich voordoen en hoe medewerkers en ketenpartners aankijken tegen ontwikkeling op het gebied van afval. Op basis van de huidige ontwikkelingen in de markt is vervolgens geïnventariseerd hoe en met welke soort partijen TU Delft zou kunnen ontwikkelen richting reststromen in plaats van afvalstromen en daarmee een CO2-neutrale en circulaire campus.

  • Het resultaat:

    Een overzichtelijke en complete roadmap voor de ontwikkeling naar een afvalvrije campus. Hierbij is gekeken naar de verschillende invloedssferen waarin afval kan worden gereduceerd ofwel een waardevolle reststroom wordt:

    • Inkoopfase
    • Gebruiksfase
    • Einde gebruiksfase

    In elke fase is geformuleerd welke maatregelen en acties kunnen bijdragen en welke stakeholders van belang zijn. Deze roadmap geeft de TU Delft houvast om te ontwikkelen binnen hun huidige afvalcontract evenals richting een CO2-neutrale en circulaire campus. Ook is de visuele roadmap een helder intern communicatiemiddel.

Opstellen visie en ambitie duurzame beveiliging

Opstellen visie en ambitie duurzame beveiliging

  • Deltasafe
  • Deltasafe groep wil graag duurzame principes inbedden in de drie pijlers van haar dienstverlening (Deltasafe beveiliging, systemen en service) en daarmee onderscheidend zijn in de markt. Deltasafe heeft al vele initiatieven lopen op het gebied van MVO: zo hanteert Deltasafe een uitgesproken sociaal beleid, is het kantoor voorzien van LED verlichting, wordt het papiergebruik gereduceerd d.m.v. digitalisering, wordt gebruik gemaakt een 100 % elektrische surveillanten auto en worden de uniformen gerecycled.

    Echter ontbreek het aan een integrale benadering en een duidelijke stip op de horizon betreffende duurzame beveiliging. En dit is precies wat Deltasafe onderscheidend kan maken in de markt. Deltasafe ziet dit als het goede moment om een concrete visie en ambitie te creëren die zowel de organisaties als de klant een duidelijk beeld geeft van de maatschappelijke en duurzame ambities van Deltasafe.

  • Opdracht:

    PHI Factory is gevraagd om te ondersteunen bij het opstellen van een visie en ambitie op het gebied van duurzame beveiliging die goed geborgd kan worden in de organisatie.

  • De PHI aanpak:

    Na het uitvoeren van een korte analyse van de huidige situatie, het speelveld en de lopende initiatieven heeft PHI Factory een visie- en ambitiesessie georganiseerd. Hierin zijn belangrijke stakeholder binnen Deltasafe groep betrokken. Het project moet immers gedragen worden door de organisatie en ondersteund worden vanuit het management. In de ambitiesessie definiëren we de WHY en bepalen we het definitiekader. Belangrijke aandachtspunten zijn: visie op MVO, de dienstverlening en ambitie, onderscheidend vermogen in de markt en het in kaart brengen van initiatieven en kansen. De uitkomst van de ambitiesessie worden verwerkt in een one-pager welke Deltasafe kan gebruiken als basis voor pakkende teksten op de website of aanbestedingen en om doelstellingen te definiëren.

  • Het resultaat:

    Deltasafe heeft de volgende ambitie geformuleerd: Deltasafe neemt verantwoording voor een veilige en duurzame toekomst. Dit doen we met oog voor klimaat, materiaal en de mens. Zo wil Deltasafe een voorbeeld zijn voor medewerkers, klanten en leveranciers.

    In de visie- en ambitiesessie met Deltasafe hebben we tevens een aantal speerpunten, de strategie en randvoorwaarden vastgesteld. Hierin zijn onderwerpen als borging in de organisatie, ketensamenwerking, betrokkenheid en benodigdheden meegenomen. 

    Binnen de hoofdthema’s klimaat, materiaal en mens zijn per thema drie focuspunten geformuleerd. Op basis van deze negen onderwerpen kan Deltasafe concrete doelstellingen vaststellen en rapporteren op de voortgang. De duurzame initiatieven die Deltasafe neemt en de ontwikkelingen die zij willen gaan maken zijn geïnventariseerd per onderwerp. Deze kunnen uitgezet worden in de tijd om zo een roadmap te vormen richting het behalen van de doelstellingen.

Visietraject duurzame kantoorinrichting

Visietraject duurzame kantoorinrichting

  • Gemeente Vlaardingen
  • Gemeente Vlaardingen heeft de ambitie geformuleerd om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Zij wil hiervoor haar verantwoordelijkheid nemen en proactief de CO2 uitstoot tot nagenoeg 0% reduceren. Het team Facilitaire Voorzieningen wil graag bijdragen aan deze ambitie, het ontbrak echter nog aan een praktische vertaling van de ambitie van de gemeente naar facilitair en in het bijzonder circulaire kantoorinrichting.

  • Opdracht:

    PHI heeft de opdracht gekregen om het team Facilitaire Voorzieningen (FV) te begeleiden bij het formuleren van de duurzame visie en ambitie voor het facilitaire team, een definitiekader op te stellen en de vertaling te maken naar hun eerste circulaire aanbesteding voor kantoorinrichting. Om een startpunt te bepalen is er tevens CO2-footprint berekening gemaakt van de huidige kantoorinrichting.

  • De PHI aanpak:

    We zijn gestart met een pragmatische inventarisatie van de duurzaamheidsstukken van de gemeente, twee interviews en het opvragen van data om een CO2 footprint te kunnen maken van de huidige kantoorinrichting. Op basis hiervan heeft PHI een visie- en ambitiesessie voorbereidt. In de ambitiesessie hebben we met het inkoopteam, OR-leden en medewerkers van FV bepaald welke definitie bepalend is voor hun visie op duurzaamheid. Het resultaat van de sessie was een twopager dat leidend is voor de vraagformulering in de aanbesteding. Vervolgens zijn, doormiddel van het doorlopen van de roadmap circulair inkopen, focuspunten opgesteld voor de aanbestedingsstrategie, criteria en beoordelingsmethodiek en het meetbaar maken van circulariteit.

  • Het resultaat:

    FV heeft gekozen voor een duurzame ambitie die voortbouwt op die van de gehele gemeentelijke organisatie. Ze focussen daarbij op de rol van aanjager en willen dit doen door voor 2023 drie concrete duurzame voorbeelden uit te voeren.  Hiermee dragen ze significant bij aan de Rijksdoelstellingen.

    Om deze ambitie te bereiken wil het team Facilitaire Voorzieningen haar verantwoordelijkheid nemen en proactief de eigen CO2-uitstoot verlagen. Om het startpunt te bepalen qua CO2 is de CO2 footprint van de huidige kantoorinrichting inzichtelijk gemaakt. Hiervoor zijn alle (twaalf) locaties met werkplekken van de gemeente Vlaardingen in kaart gebracht. Totaal is de CO2 footprint van de huidige kantoorinrichting 287,65 ton.

    Op het moment is de gemeente nog bezig met de voorbereiding van de aanbesteding. Mocht je meer willen weten over het proces van deze circulaire aanbesteding of de rapportage van het visietraject en CO2-meting, neem dan contact met ons op.

  • Quote
  • 'PHI Factory heeft ons een duw in de juiste richting gegeven!'
  • Amanda van Dalen
Implementatieprogramma MVI-actieplan

Implementatieprogramma MVI-actieplan

  • Gem. Maassluis, Vlaardingen, Schiedam
  • Met de ondertekening van het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen in 2017 hebben de gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam (hierna MVS) zich gecommitteerd aan het opstellen van een MVI-actieplan en het invoeren van MVI in elk van de drie gemeenten. In samenwerking hebben de drie gemeenten vervolgens het MVI-actieplan opgesteld met als doel om gezamenlijk de duurzame transitie te versnellen. Sinds augustus 2019 ligt het MVI-actieplan klaar om gebruikt te worden.

  • Opdracht:

    De drie gemeenten zochten een partner om het MVI-actieplan bij alle drie de gemeenten te implementeren. PHI Factory heeft daar een implementatieprogramma voor opgesteld met allerlei activiteiten om de medewerkers kennis te laten maken met Maatschappelijk Verantwoord Inkopen. Dit programma is gestart in februari 2020 en loopt tot medio december 2020. 

  • De PHI aanpak:

    Voor de drie gemeenten is een maatwerk aanpak opgesteld wat zicht richt op draagvlak creëren, kennis vergroten, ambassadeurschap en communicatie rondom MVI. Dit is gedaan op basis van de 5 V’s: Verkennen, Verrassen, Verbinden, Verrijken en Verwezenlijken. Het overzicht van de uitgevoerde activiteiten is onderstaand weergegeven.

  • Het resultaat:

    Tijdens de kick-off werd de Circulaire Escape Room georganiseerd. Daarnaast is er een online inspiratiesessie gegeven om de medewerkers mee te nemen in de basisprincipes van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen, duurzaamheid en circulaire economie.  

    Het enthousiasme bij de MVI-workshops was groot en is goed tot zeer goed beoordeeld door de deelnemers. De deelnemers werkten hier aan hun eigen project volgens de 8 stappen van circulair inkopen. In 4 workshops werden zij begeleid bij het bepalen van de ambitie, aanbestedingsstrategie, formuleren van criteria, voorbereiden van een marktverkenning en het opstellen van een beoordelingsmethodiek. De workshops werden geheel online gegeven als gevolg van corona met veel interactie via Teams en Jamboard.   

    Als aanvulling op het programma is er op het intranet van iedere gemeente een MVI Toolbox geplaatst. Alle gedeelde kennis en informatie vanuit het programma is hierin geborgd, aangevuld met basiskennis MVI en voorbeelden uit de gemeente zelf.

CircularOffice Accelerator najaar 2020

CircularOffice Accelerator najaar 2020

  • CircularOffice
  • CircularOffice heeft als doel om kantoren afvalvrij te maken door slimme inkoop, het terugdringen van verspilling en hoogwaardig hergebruik van grondstoffen. 

    Met hun brede facilitaire kennis helpt CircularOffice door te adviseren op basis van een analyse van de grondstof- en afvalstromen in de organisatie. Bestaande uit de marktpartijen SodexoReturnity, NNOF en de Economic Board Utrecht heeft het consortium de kennis in huis om circulaire stappen te zetten op het gebied van catering, afval, schoonmaak en kantoormeubilair. Door middel van PHI Accelerator wil CircularOffice organisaties inzicht geven in het concept van een circulair kantoor.  

    Zes weken langiedere week één challenge die aanzet tot verduurzaming van de kantooromgeving.

  • Opdracht:

    De Circular Office Accelerator is er voor organisaties die voor de uitdaging staan om hun kantoor te transformeren tot een grondstofdepot. De facility manager doet mee met een integraal team. Denk aan MVO/Sustainability/CSR Manager, inkopers, communicatiemedewerkers, facility medewerkers en ook enthousiaste medewerkers die verduurzaming belangrijk vinden. Kortom, de ambassadeurs van de verandering. In 2019 hebben PHI Factory en CircularOffice het online programma ontwikkeld, om vanaf 2020 doorlopend aan te bieden voor organisaties.

  • De PHI aanpak:

    Organisaties kunnen met een integraal team meedoen aan een online programma van zes weken, met een sterk inhoudelijk component, maar ook ‘fun’ d.m.v. gamification. De verschillende teams strijden iedere week om de winst van een circulaire prijs. Dit doen ze door kennis op te doen in quizzes en inzicht te verkrijgen in de eigen organisatie door het uitvoeren van een circulaire scan of het voeren van een kort telefoongesprek met de leverancier. Centraal staat de circulaire scan die CircularOffice ontwikkeld waarmee organisaties inzicht kunnen krijgen in de stand van zaken van de organisatie op het gebied van circulariteit. Daarnaast is het netwerk-component belangrijk: doordat verschillende organisaties tegelijk meedoen, delen zij hun kennis en ervaringen om elkaar te versterken.  

    Na de eerste run met 14 organisaties in 2019 hebben we met de deelnemers geëvalueerd. Met de resultaten en feedback van de deelnemers hebben we het programma voorzien van een update, waaronder de toevoeging van kantoorinrichting als focusgebied naast afval, catering en schoonmaak.

  • Het resultaat:

    Een geüpdatet programma voor organisaties die met hun team nu écht aan de slag willen gaan met de transitie naar een circulair kantoor. In zes weken krijgen ze de kennis, handvatten en vinden ze eigen inzichten die helpen om samen stappen te zetten.  

    Het zesweekse programma begint met de basis: wat is de circulaire economie en hoe kun je dat organiseren in de organisatie en met leveranciers? Vervolgens wordt er ingezoomd op de focusgebieden: afval, catering, schoonmaak en kantoorinrichting. Het programma wordt afgesloten met de handvatten om de nieuwe kennis in de praktijk gaan brengen en collega’s daarin mee te nemen. Doel is dat iedere deelnemer aan het eind van het programma een ambassadeur van verduurzaming in de organisatie is. 

    Het volgende zesweekse programma start in het najaar van 2020 en organisaties kunnen zich met een integraal team vanuit FM, Inkoop, Marketing, CSR, Communicatie, HR, enz. aanmelden om mee te doen voor €1500,- per team. Aanmelden kan bij Lisa Broos of via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

  • Aftermovie Slotbijeenkomst 2019

Ambitiesessie Circulair Inkopen

Ambitiesessie Circulair Inkopen

  • Gemeente Beuningen
  • De gemeente Beuningen heeft een visie geformuleerd om in 2040 energieneutraal te zijn. De gemeente ziet het potentieel om circulair in te kopen en wil de eerste stappen hierin zetten. Zeker gezien de verbondenheid tussen de materialentransitie en de energietransitie.

  • Opdracht:

    De gemeente Beuningen heeft al veel aandacht voor het thema energie. Het ontbrak nog aan specifieke kennis en een duidelijke visie t.a.v. circulair inkopen. Een stip op de horizon, een belofte, een aanpak waarmee de gemeente Beuningen haar doelstellingen kan realiseren, samen met haar medewerkers en ketenpartners. Omdat de gemeente de intentie heeft om gemeente-breed circulair te gaan inkopen is PHI Factory gevraagd om hen te ondersteunen bij de eerste stappen op dit vlak.

  • De PHI aanpak:

    De opdracht is uitgevoerd middels 2 stappen.

    Stap 1: interne analyse
    De eerste stap stond in het teken van deskresearch. Om een goed beeld te krijgen van de huidige situatie, zijn relevante interne stukken betreft visie en ambitie van de gemeente samengevat. Deze informatie is verwerkt als input en vertrekpunt voor de workshop van stap 2. 

    Stap 2: bepalen definitie, ambitie & strategie
    De tweede stap stond in het teken van het definiëren van de WHY en de definitiekader. Het formuleren van een visie en ambitie voor circulair inkopen en welke strategie het beste bij de gemeente past. Dit is met de juiste stakeholders in een interactieve workshops gedaan.

  • Het resultaat:

    De ambitiesessie is vastgelegd en verder uitgewerkt in een two-pager. Hier staat de samen gevormde ambitie in. Daarnaast is de definiëring van duurzaamheid uitgewerkt vanuit drie invalshoeken en zijn randvoorwaarden meegenomen. Als laatste is er een stuk borging en advies voor vervolgstappen verwerkt die de gemeente Beuningen handvaten biedt om circulair inkopen vanuit daar verder op te pakken.

Ontwikkeling meetinstrument circulair aankopen

Ontwikkeling meetinstrument circulair aankopen

  • OVAM
  • Vlaanderen wil tegen 2050 een circulaire economie hebben, waarin grondstofkringlopen gesloten worden. Circulair aankopen is een belangrijke hefboom voor die verandering. In 2017 heeft Vlaanderen Circulair, in navolging van Nederland, een Green Deal Circulair Aankopen opgezet waarbij aankopende en ondersteunende organisaties aangesloten zijn om circulaire aankoopprojecten op te starten.

    Circulair aankopen in Vlaanderen: aan de slag met duurzame strategieën en doelstellingen met de ambitiekaart en online tool.

  • Opdracht:

    OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) heeft de vraag uitgezet voor een softwaretool voor de deelnemers van de Green Deal Circulair Aankopen. Deze tool moet de deelnemers ondersteunen bij het vormgeven, meten en rapporteren over hun circulair aankopen pilot.  

  • De PHI aanpak:

    De opdracht is uitgevoerd in samenwerking met Circular IQ en Copper8. In samenwerking zijn er breed gedragen algemene en specifieke doelstellingen geformuleerd. Dit is gedaan middels het onderzoeken naar de uitgangspunten van het EU-beleid, Vlaamse beleid via Vlaanderen Circulair, NL-beleid en GDCI en tot slot uitgangspunten vanuit eerdere begeleidde inkooptrajecten. In een workshop zijn de doelstellingen getoetst bij een afvaardiging van de GDCA-deelnemers. Vervolgens zijn er indicatoren en streefwaarden voor de doelstellingen bepaald doormiddel van werksessies, interviews met experts en afstemming met de Stuurgroep. Dit is verwerkt door Circulair IQ in een online instrument voor het meten en rapporteren van de circulaire aankoopprojecten

  • Het resultaat:

    Het resultaat is een ambitiekaart die de deelnemers, maar ook andere geïnteresseerden kunnen gebruiken. Het is een hulpmiddel om, binnen jouw organisatie, aan de slag te gaan met circulair inkopen. Je gaat in gesprek met je interne stakeholders om deze keuzes te maken. Dit helpt om draagvlak te creëren en vergroot de kans op slagen. De uitleg hoe je de ambitiekaart kunt gebruiken is te vinden op de website van Vlaanderen Circulair. Daarnaast heeft Circular IQ een cloud based omgeving gemaakt, gebaseerd op de ontwikkelde doelstellingen en indicatoren. Hiermee kunnen de deelnemers van de GDCA hun aankoopprojecten meten en rapporteren.

  • Download ambitiekaart

Blijf op de hoogte!

Image
T: +31 (0)180 45 34 32
E: info@phifactory.com

Contact

T: +31 (0)180 45 34 32
E: info@phifactory.com