Ambitiesessie en roadmap circulaire bedrijfsvoering

Ambitiesessie en roadmap circulaire bedrijfsvoering

  • Allen&Overy
  • Allen & Overy staat ondernemingen, financiële instellingen en overheidsinstanties bij met juridische adviezen. Wereldwijd zijn ze in 31 landen actief en werken er 5000 medewerkers. In Amsterdam werken er 335 medewerkers, waarvan 190 advocaten. Allen & Overy is al jaren bezig met verduurzaming door in samenwerking met de verhuurder het kantoorgebouw gerenoveerd te hebben naar label A en door verschillende ISO-certificeringen. De volgende stap voor het bedrijf was om de ontwikkeling naar een circulaire bedrijfsvoering te maken.

  • Opdracht:

    Na het gebouw en de ISO-certificeringen wil Allen & Overy verder gaan met verduurzamen in de bedrijfsvoering, waaronder in de facilitaire services en dienstreizen, met de focus op circulariteit. Ze hebben PHI Factory gevraagd om te helpen bij het ontwikkelen van een visie, ambitie en roadmap voor de Nederlandse afdeling van het de organisatie, gehuisvest in Amsterdam.

  • De PHI aanpak:

    Om tot een roadmap Circulaire Bedrijfsvoering te komen hebben we drie stappen in het proces genomen. We zijn begonnen met een nulmeting van de huidige status van duurzaamheid bij Allen & Overy in combinatie met een onderzoek naar de bedrijfscultuur t.o.v. circulariteit. Dit was de eerste stap om mogelijke kansen en ontwikkelingen aan te wijzen. Met deze input hebben we twee creatieve sessies met het greenteam van A&O georganiseerd.

    De eerste sessie was een visie- en ambitiesessie waarin we hebben bepaald welke positie A&O wil innemen in de transitie naar een circulaire economie, welke stip zij op de horizon zetten en met welke strategie ze hiernaartoe willen werken. In de tweede sessie hebben we de visie- en ambitie verder geoperationaliseerd voor de hoofdcategorieën gebouw, services, mobiliteit en afval. Door middel van technieken uit de design thinking theorie die we hebben toegepast, heeft het green team vanuit een groot aantal oplossingen een selectie gemaakt. Deze oplossingen zijn uitgewerkt tot doelstellingen. De uitkomsten van de twee sessies zijn uitgewerkt in een visuele roadmap.

  • Het resultaat:

    Uit de interviews met medewerkers en de sessies met het greenteam kwam naar voren dat Allen & Overy duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Dit gevoel wordt gedragen in alle lagen van de organisatie. Dit zorgde ervoor dat het greenteam een ambitieuze roadmap, genaamd ‘It’s time to be circular’, op kon stellen voor de komende 5 jaar. Er zijn doelstellingen opgesteld voor de themagebieden gebouw, afval, voeding, inkoop, mobiliteit en samenwerkingen. De stip op de horizon: Take action, differentiate and collaborate to improve environmental sustainability.

    Allen & Overy neemt met deze roadmap verantwoordelijkheid voor de impact van haar eigen bedrijfsvoering én verder: het bedrijf wil een voorbeeld zijn voor haar medewerkers en voor andere bedrijven. Dat betekent ook dat de doelstellingen niet zomaar opgeschreven zijn: wat Allen & Overy zegt te doen, wil het bedrijf ook écht en góed doen.

    De roadmap is gepresenteerd aan alle medewerkers van de organisatie in Amsterdam en is direct in uitvoering gegaan. Allen & Overy heeft inmiddels stappen gezet op het reduceren van restafval door nieuwe afvalscheidingsunits, het inzamelen van koffiebekers om te recyclen tot toiletpapier en het bundelt de krachten met omliggende bedrijven voor een Zero Waste Zuidas.

Online kennisevent: circulariteit op kantoor

Online kennisevent: circulariteit op kantoor

  • CircularOffice
  • CircularOffice helpt organisaties de circulaire economie te implementeren in de kantooromgeving. Bestaande uit de marktpartijen SodexoReturnity, NNOF en de Economic Board Utrecht heeft het consortium de kennis in huis om circulaire stappen te zetten op het gebied van catering, afval, schoonmaak en kantoormeubilair. Centraal staat inzicht verkrijgen in de eigen organisatie door een circulaire scan en daarnaast het integraal aanpakken van verduurzaming. Onderdeel van de werkwijze van CircularOffice is de CircularOffice Accelerator, een zesweeks online programma waarin organisaties met een integraal team meedoen en door middel van gamification bewust worden van de eigen situatie en verbeterpotentieel. De CircularOffice Accelerator is in 2019 ontwikkeld door PHI Factory en CircularOffice.

  • Opdracht:

    Het CircularOffice Accelerator programma gaat meerdere keren per jaar van start, maar er was ook behoefte om laagdrempeliger kennis te delen over circulariteit in het kantoor. CircularOffice heeft daarom PHI Factory gevraagd om een online kennisevent te organiseren voor organisaties die geïnteresseerd zijn in het verduurzamen van de kantooromgeving. Naast kennis delen was een belangrijk doel om de deelnemers van de verschillende deelnemende organisaties met elkaar in contact te brengen om kennis en ervaringen te delen. 

  • De PHI aanpak:

    PHI heeft zowel de inhoud als de organisatie van het kennisevenement verzorgd. Met de inhoudelijke kennis uit de CircularOffice Accelerator is er een inspiratiesessie voorbereid en is oud-deelnemende organisatie Unilever gevraagd om de ervaring met het programma te delen. Het ‘fun’ spel-element dat ook in de CircularOffice Accelerator zit, wilden we ook terug laten komen in deze sessie. Daarom hebben we verschillende energizers, een quiz en een break-out sessie opgenomen in het programma. Voor de break-out sessies is gebruik gemaakt van aparte Microsoft teams omgevingen en Google Jamboard.  

    Onderdeel van de organisatie was het ontwikkelen van wervingsmateriaal, het inregelen van een registratie-tool, het technisch organiseren en inregelen van de Microsoft Teams omgeving en het distribueren van circulaire borrelpakketten aan de deelnemers.

  • Het resultaat:

    Op dinsdag 19 mei 2020 vond het succesvolle online kennisevenement: circulariteit op kantoor plaats. Maar liefst 56 deelnemers van 31 verschillende organisaties waren aanwezig bij het evenement. Het 2,5 uur durende programma werd gehost door PHI Factory.

    In een kennissessie hebben we de circulaire economie en de rol daarvan in de werkomgeving uitgelegd. Met veel praktijkvoorbeelden van o.a. circulaire startups hebben we laten zien dat afval een hele waardevolle grondstof kan zijn en dat het voorkomen en beter scheiden van afval o.a. versterkt kan worden door de positie van schoonmaak in een circulair kantoor. Van circulaire catering en kantoorinrichting waren er sprekende voorbeelden, zoals het voorkomen van verspilling en meer plantaardig eten als meest effectieve strategieën. De opgedane kennis werd meteen getest in de kennisquiz, waarin verschillende circulaire prijzen te winnen waren. Twee oud-deelnemers aan de CircularOffice Accelerator van team Unilever deelden hun ervaring met het online programma in 2019 en deelden hun praktijkervaring met verduurzaming op kantoor, zoals het uitbannen van plastic flesjes. In de breakoutsessies kwam unaniem naar voren dat bewustwording bij de medewerkers in de organisatie de grootste succesfactor voor de transitie naar een circulair kantoor is. De sessie hebben we afgesloten met een online netwerkborrel, waarvoor de deelnemers een circulair borrelpakket thuis hebben ontvangen. 

    De sessie bood een doorkijk naar een het uitgebreide online programma: de CircularOffice Accelerator. Het volgende zesweekse programma start op 8 oktober 2020/in het najaar van 2020 en organisaties kunnen zich met een integraal team vanuit FM, Inkoop, Marketing, CSR, Communicatie, HR, enz. aanmelden om mee te doen voor €1500,- per team. Aanmelden kan bij Lisa Broos of via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

Climate Smarter Offices Challenge

Climate Smarter Offices Challenge

  • Vattenfall
  • Fossil free living within one generation: dát is de ambitie van Vattenfall. Als een van de grootste energieleveranciers van elektriciteit en warmte in Europa ziet Vattenfall verduurzaming als een grote verantwoordelijkheid waar iedereen een bijdrage aan kan leveren.

    Zij hebben de PHI Accelerator ingezet om haar medewerkers te mobiliseren om te verduurzamen, te beginnen met medewerkers van de afdelingen RE&FM, Communicatie, HR, Sustainability en Environment.

    De Climate Smarter Offices Challenge: drie weken lang, iedere week één challenge die aanzet tot verduurzaming.

  • Opdracht:

    De energietransitie is een wezenlijk onderdeel van de core business van Vattenfall en raakt dus iedereen in de organisatie. Hiervoor is het nodig dat alle medewerkers zich bewust zijn van de urgentie en dit vertalen naar hun werkzaamheden. Vattenfall heeft PHI Accelerator ingezet om verduurzaming nog meer aandacht geven onder de programmanaam Climate Smarter Offices Challenge.

  • De PHI aanpak:

    In een maatwerk traject is het platform Climate Smarter Offices, volledig in de huisstijl van Vattenfall, ontwikkeld en is er kleinschalig begonnen. Zo kon de tool zo goed mogelijk afgestemd worden op de gehele organisatie. Na het bepalen van de overkoepelende thema’s hebben PHI en Vattenfall samen de inhoudelijke challenges voor de pilot ontwikkeld. Het drieweekse programma bevatte challenges over: leven zonder fossiele brandstoffen, een economie zonder afval en duurzamer reizen.

  • Het resultaat:

    In september 2019 is de Climate Smarter Offices Challenge van start gegaan met een uitnodiging om op vrijwillige basis mee te doen voor 132 medewerkers van Vattenfall in Nederland, Duitsland, Zweden en Groot-Britannië. Hiervan heeft maar liefst 83% meegedaan met de challenges. 14 teams met creatieve teamnamen zoals REalgreenFM, The Climateers, The Green Optimizers en The Carbon Collective hebben 3 weken lang gestreden om de winst.

    In de challenges kregen de deelnemers kennis over hun persoonlijke impact, de impact van fossiele brandstoffen, de impact van de eigen bedrijfsvoering, het voorkomen en verwerken van afval en de impact van reizen.

    De medewerkers van Vattenfall waren zich al redelijk bewust van hun eigen impact en deelden massaal ideeën voor het verlagen van hun impact. Toch gaf nog 93% van de deelnemers aan dat ze nieuwe kennis over duurzaamheid hadden opgedaan in de challenges.

    Belangrijke thema’s die naar voren kwamen uit de gedeelde ideeën en resultaten zijn het meten van de CO2 impact van de bedrijfsvoering van Vattenfall, een mobiliteitsbeleid dat aanmoedigt tot duurzamer reizen, het verminderen van het volume wegwerpkoffiebekers en het stimuleren van duurzamere keuzes door het delen van cijfers en resultaten.

Ondersteuning bedrijfsafvalmanagement

Ondersteuning bedrijfsafvalmanagement

  • Gemeenten Olst-Wijhe en Raalte
  • De gemeenten Olst-Wijhe en Raalte hebben sterke ambities op het gebied van duurzaamheid; zo heeft de gemeente Raalte de ambitie geformuleerd om de gemeente duurzamer te maken en te voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs. Duurzaamheid en de circulaire economie worden gezien als een noodzaak én een kans voor ondernemend Raalte. In het raadsakkoord van de gemeente Olst-Wijhe ligt de focus op duurzaamheid en de verdere voorkoming van de opwarming van de aarde, hierin spelen bewustwording, gedragsverandering en het optimaliseren van het afvalbeleid een rol.

    Om deze ambities te bereiken willen de gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen en proactief met kansrijke initiatieven starten. Daarom heeft DOWR-FZ, de facilitaire afdeling van de gemeenten Deventer, Olst-Wijhe en Raalte, een facilitaire categorie gekozen om impact te maken, namelijk afvalverwerking/management.

  • Opdracht:

    DOWR-FZ heeft behoefte aan ondersteuning en praktische handvatten bij de verduurzaming van het bedrijfsafvalmanagement binnen de bedrijfsvoering van de gemeenten. Daarom is aan PHI Factory gevraagd om inzicht te creëren in de huidige situatie, een visie te ontwikkelen en een aanpak waarmee facilitaire zaken haar doelstellingen kan realiseren, samen met haar medewerkers en ketenpartners.

  • De PHI aanpak:

    Om inzicht te krijgen in de huidige situatie van het afvalmanagement van de gemeenten Olst-Wijhe en Raalte zijn deskresearch en interviews uitgevoerd. Daarnaast is een CO₂ meting uitgevoerd over het bedrijfsafval dat is gegenereerd in 2018 en 2019 van het gemeentehuis van Olst-Wijhe, het gemeentehuis van Raalte en de gemeentewerf van Raalte. Hiervoor is de PHI Impact Calculator ingezet. Er is gekeken welke stromen er bij de gemeenten ingezameld worden, hoeveel kilo het betreft op jaarbasis en of en hoe deze stromen verwerkt worden. Dit is in relatie gebracht met de CO₂ equivalenten die met het type afval en de gekozen verwerkingsmethode gepaard gaan.

  • Het resultaat:

    Deze CO₂ berekening heeft geresulteerd in een goed nulpunt en een aantal eye openers die in een ambitiesessie zijn besproken. In deze ambitiesessie hebben de gemeenten de krachtige ambitie geformuleerd om een circulair grondstofmanagement te realiseren in 2020 (bedrijfsafval als grondstof). Onder circulair grondstofmanagement vallen voor DOWR de volgende aspecten: CO₂ reductiegrondstoffen en circulaire inkoop.

    Om de ambitie van circulair grondstoffen management te realiseren is een verkenning uitgevoerd naar kansen voor afvalinzameling en -verwerking. De stappen die we hiervoor hebben doorlopen en de kansen en quick wins die uit het onderzoek naar boven zijn gekomen zijn verwerkt in een whitepaper. Deze bevindingen willen de gemeenten Olst-Wijhe en Raalte graag delen om andere gemeenten te inspireren en te ondersteunen (“Verkenning kansen afvalinzameling en -verwerking van het bedrijfsafval van de gemeenten Olst-Wijhe en Raalte, op weg naar een circulair grondstofmanagement”).

    In een workshop zijn de contouren gedefinieerd voor de aanbesteding van het circulaire grondstoffenmanagement. Deze workshop is opgebouwd op basis van de roadmap circulair inkopen en 8 stappen van circulair inkopen. De resultaten zijn in een verslag verwerkt met daarin de contracteringsaanpak en uitgangspunten van de aanbesteding.

  • “De workshops van PHI Factory waren inspirerend en hebben ons verder gebracht in onze aanbesteding.”
  • Ton Steenhuis, teammanager Facilitaire Werkorganisatie DOWR
FMHaaglanden op weg naar econeutraal

FMHaaglanden op weg naar econeutraal

  • FMHaaglanden
  • De Rijksoverheid werkt aan een duurzame economie voor de toekomst. Slim en zuinig omgaan met onze grondstoffen vermindert CO2-uitstoot en draagt bij aan de klimaatdoelstellingen. FMHaaglanden is facilitair dienstverlener van het Rijk en bedient in de Haagse regio zo’n 30.000 Rijksmedewerkers. De transitie naar een duurzame dienstverlening is één van de speerpunten van FMHaaglanden voor 2020. FMH wil haar verantwoordelijkheid nemen en proactief de negatieve impact van haar producten en diensten op de aarde verkleinen. Hierbij wil zij niet alleen kijken naar de directe invloed die zij kan uitoefenen, maar ook naar haar indirecte invloed, via ketenpartners. In samenwerking met Twynstra Gudde brengt PHI Factory de huidige footprint van FMHaaglanden inclusief de verborgen impact van alle grondstofstromen in kaart.

  • Opdracht:

    FMH is op zoek naar een aanpak die past bij haar organisatie. Duurzaamheid en impact bestaan immers uit vele aspecten, die niet altijd even makkelijk aan elkaar te relateren zijn. Het project 'FMH op weg naar eco-neutraal' is een eerste stap om te bepalen waar FMH nu staat om zo te bepalen aan welke knoppen FMH kan draaien om verder te verduurzamen. 

  • De PHI aanpak:

    Met behulp van een tweetal quickscans, in combinatie met deskresearch en interviews, is de gehele Producten- en Dienstencatalogus (RPDC) van FMH op hoofdlijnen in kaart gebracht. Enerzijds een kwalitatieve quickscan: geïnspireerd op de donuteconomie van Kate Raworth bepalen we relevante impactgebieden voor FMH. Daarbij kijken we naar het overschrijden van de ecologische grenzen van de aarde en het faciliteren van het maatschappelijk fundament. Anderzijds berekenen we middels een kwantitatieve quickscan de globale CO2-footprint. De combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve data zorgt dat de impact van FMH niet enkel wordt gerelateerd aan CO2-uitstoot, maar dat een planeetbrede visie wordt toegepast. De quickscanresultaten over de 21 categorieën van het RPDC dienden als input voor een interactieve ambitiesessie. 8 focus categorieën werden gekozen voor het vervolg van het onderzoek. Vervolgens is een verdiepende CO2-meting uitgevoerd voor de interne bedrijfsvoering en dienstverlening van FMH, een grondstofstromenanalyse en een duurzame spendanalyse.

  • Het resultaat:

    FMHaaglanden heeft met deze nulmeting een krachtig instrument in handen om aan de slag te gaan met haar ambitie: een circulaire facilitaire dienstverlener met een CO2-neutrale impact in 2030. De CO2-footprintmeting geeft inzicht in de grootste CO2-drijvers waarbij duurzame strategieën zijn geformuleerd voor mogelijke eerste stappen om dat te realiseren. De grondstofstromenanalyse geeft inzicht in alle grondstoffen die omgaan in de dienstverlening en biedt inzicht in de kansen voor circulariteit en het hoogwaardig gebruik van grondstoffen. Tot slot geeft de duurzame spendanalyse een beeld van de (duurzaamheids)risico's en kansen over de gehele spend van FMH. De eindrapportage biedt daarmee uit een overzicht van deze resultaten, interessante inzichten en potentiele vervolgstappen gebundeld in een concreet en visueel verhaal waar FMH mee aan de slag kan.

    De managamentsamenvatting ‘FMH op weg naar econeutraal’ is op te vragen via: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

  • 'FMH neemt zijn verantwoordelijkheid en verkleint proactief zijn impact op de aarde. Met deze nulmeting kunnen we direct aan de slag met onze econeutrale dienstverlening.'
  • Pablo Hunnego, Directeur FMHaaglanden
Onderzoek duurzaamheid in de bibliothekensector

Onderzoek duurzaamheid in de bibliothekensector

  • Probiblio
  • Het klimaatvraagstuk is een opgave voor heel Nederland. Overheden zoeken dan ook naar manieren om bij te dragen aan de oplossing van deze opgave.  Als onderdeel van een reeks onderzoeken naar verschillende maatschappelijke vraagstukken wilde de Provincie Zuid-Holland onderzoeken of bibliotheken een potentiële rol kunnen spelen in het klimaatvraagstuk. Enerzijds door het verduurzamen van hun bedrijfsvoering en huisvesting maar zeker ook vanuit hun unieke rol in de maatschappij waarbij ze burgers van oudsher informeren, maar ook steeds meer een educatieve en maatschappelijke rol op zich nemen.

  • Opdracht:

    Probiblio kreeg vanuit de Provincie Zuid-Holland de vraag om een onderzoek uit te voeren met als doel: inzicht krijgen in de rol die bibliotheken in Zuid- Holland kunnen spelen op het gebied van duurzaamheid. Probiblio heeft PHI Factory benaderd om vanuit onze kennis op duurzaamheid, circulariteit en het klimaatvraagstuk deze opdracht uit te voeren. Dit is het eerste soort onderzoek omtrent duurzaamheid in de bibliothekensector en heeft daarom als focus de huidige situatie in kaart brengen en kansen voor verduurzaming identificeren.

  • De PHI aanpak:

    Het onderzoek is uitgevoerd middels drie verschillende onderzoeksmethoden. Met behulp van uitgebreid deskresearch is onderzocht wat er al bekend is op het gebied van duurzaamheid in relatie tot de bibliothekensector én over de informatiebehoefte van burgers op dit thema. Middels een enquête onder bibliotheekdirecteuren in Zuid-Holland is onderzocht of en hoe ze duurzaamheid op dit moment geïmplementeerd wordt in de bedrijfsvoering en huisvesting evenals de dienstverlening richting burgers. Tegelijkertijd zijn er verdiepende interviews gehouden met verschillende stakeholders om een beter beeld te krijgen van de huidige situatie, het speelveld en mogelijke samenwerkingen. Hierbij is vooral onderzocht wat de kansen zijn voor bibliotheken om invulling te geven aan een eventuele rol in het klimaatvraagstuk. Interviews werden o.a. gehouden met een gemeente, bibliotheekdirecteuren, belangenorganisaties en andere potentiële samenwerkingspartners.

  • Het resultaat:

    Een informatief en toegankelijk onderzoeksrapport dat de huidige situatie van de bibliothekensector in relatie tot duurzaamheid weergeeft. Bovendien geeft het inzicht in de kansen die er liggen voor bibliotheken om een potentiële rol te spelen in en daarmee een positieve impact te hebben op het klimaatvraagstuk. Zo is een eerste stap het verankeren van duurzaamheid in de visie, strategie en beleid van de bibliotheek. Samenwerking met andere organisaties kan interne verduurzaming versnellen door kennisdeling, het creëren van volume en gezamenlijke duurzaamheidsmaatregelen. Vanuit hun maatschappelijke en educatieve functie ligt er een kans voor bibliotheken om aan te sluiten op de huidige informatiebehoefte van bibliotheekbezoekers en burgers én daarnaast bij reeds lopende initiatieven op duurzaamheid. Dit kan de bibliotheek, in samenwerking met partners, invullen via educatie, informatieoverdracht en ontmoeting en debat. Ten slotte geeft dit rapport niet alleen bibliotheken handvatten om de eerste stappen te zetten, maar daagt ook overheden en andere samenwerkingspartners uit om samen met bibliotheken burgers effectiever te betrekken bij de klimaatopgave.

  • Lees het rapport 'De bibliotheek en het duurzaamheidsvraagstuk'

Circulaire Facilitaire Coalitie NN 2020

Circulaire Facilitaire Coalitie NN 2020

  • Nationale Nederlanden
  • Nationale Nederlanden wil haar ambitie voor een duurzame bedrijfsvoering voelbaar en tastbaar maken in haar werkomgeving. FM zal een hele zichtbare rol gaan spelen in de ontwikkeling naar een CO2 neutrale, plasticarme, afvalvrije, circulaire, voedsel bewuste en inclusieve bedrijfsvoering.

    Dit wil zij bereiken samen met HEYDAY en de facilitaire ketenpartners. PHI Factory heeft een supergaaf innovatieprogramma opgezet om de coalitie te begeleiden bij het realiseren van microchanges naar echte systeemverandering. De werkomgeving als ecosysteem.

    Een innovatieprogramma van 8 bijeenkomsten gedurende 1 jaar met alle facilitaire ketenpartners van Nationale Nederlanden.

  • Opdracht:

    Vanuit het principe ‘samen kom je verder’ wil Nationale Nederlanden de krachten bundelen met haar ketenpartners. Met behulp van een sterk inhoudelijk jaarprogramma wil zij haar leveranciers samenbrengen in een coalitie. Een coalitie met concrete doelstellingen en een heldere aanpak om de doelstellingen naar de praktijk te brengen. Een aanpak waarin zowel incrementele verbeteringen als nieuwe samenwerkingen, disruptieve businessmodellen, systeemveranderingen en echte innovaties maakbaar worden.

  • De PHI aanpak:

    Om een stevige samenwerking te creëren met concrete doelstellingen verzorgd PHI Factory een innovatieprogramma van 8 bijeenkomsten gedurende 2020. Alle sessies hebben zowel een sterk inhoudelijk component (kennis), als een ontwikkelcomponent (werken aan de doelstellingen) als een samenwerkingscomponent (werken aan coalitievorming). In elke bijeenkomst is er aandacht voor de quick wins en werken we aan het realiseren van microchanges. Tegelijkertijd richt het programma zich op een grotere verandering, samenwerkingskracht, systeeminnovatie en disruptieve businessmodellen. 

  • Het resultaat:

    Een coalitie met alle facilitaire ketenpartners met een heldere aanpak om de duurzame en circulaire doelstellingen van een organisatie naar de praktijk te brengen.

Inkooptraject circulaire kantoorinrichting

Inkooptraject circulaire kantoorinrichting

  • Rijkswaterstaat
  • Rijkswaterstaat heeft in 2016-2017 een nieuw raamcontract voor ‘circulair kantoormeubilair’ bij de rijksoverheid aanbesteed. Dit raamcontract, met een potentiële omvang van €200 miljoen, is de grootste circulaire inkoopopdracht die tot nu toe in Nederland is aanbesteed.

    Niet alleen qua financiële omvang, maar ook qua circulair ambitieniveau is het project bijzonder en leerzaam voor andere overheden. Het is dan ook van belang voor de ontwikkeling van circulair inkopen om dit bijzonder leerzame traject in kaart te brengen en zo de opgedane kennis te verspreiden.

    Rijkswaterstaat zet de toon met uitvraag circulaire kantoorinrichting.

  • Opdracht:

    Omdat de verslaglegging en communicatie wat betreft deze innovatieve aanbesteding tot op heden beperkt is geweest, wilde PIANOo een rapportage over de geleerde lessen uit deze aanbesteding maken. PHI Factory is gevraagd deze lessen op te halen, te analyseren en te ontsluiten in een toegankelijk en helder rapport.

  • De PHI aanpak:

    In eerst instantie vond er een inventarisatie van de beschikbare documenten plaats. Dit ging om documenten zoals de aanbestedingsstukken, reeds opgestelde factsheets en evaluatiestukken. Deze informatie werd geanalyseerd en samengevoegd. Op basis van deze opzet vond er overleg plaats met RWS wat betreft de opgehaalde informatie en gaf PHI een overzicht van de nog missende informatie. Van daaruit werd binnen RWS de juiste informatie bij de juiste personen opgehaald. Juist deze informatie is waardevol voor dit rapport om inzicht te krijgen in het proces, de obstakels en hoe hiermee is omgegaan.

  • Het resultaat:

    Oplevering van een helder en toegankelijk rapport dat de geleerde lessen uit de aanbesteding circulaire kantoormeubilair van Rijkswaterstaat beschrijft. Zo is belangrijk gebleken om voldoende tijd te nemen in de voorbereiding van de aanbesteding en te zorgen dat het creëren van draagvlak los wordt gekoppeld van het aanbestedingstraject. Ook waren de kwalitatieve circulaire gunningscriteria doorslaggevend en daarmee een duidelijke succesfactor. Dit rapport geeft andere aanbestedende diensten waardevolle inzichten en handvatten om zelf aan de slag te gaan met circulair inkopen. Rijkswaterstaat draagt hiermee bij aan kennisdeling en de ontwikkeling van circulair inkopen in het algemeen en voor kantoormeubilair in het bijzonder.

  • Lees de rapportage hier

Nulmeting CO2 footprint hoofdkantoor

Nulmeting CO2 footprint hoofdkantoor

  • Waternet
  • Samen met de afdeling Facilitaire Zaken (FZ) van Waternet ontwikkelde PHI Factory al eerder een roadmap richting een circulaire bedrijfsvoering in 2025. Om de stappen die FZ wil gaan nemen om deze circulaire bedrijfsvoering te realiseren te bekrachtigen, willen zij de CO2 footprint van de werkomgeving en facilitaire services in kaart brengen. Daarnaast vindt FZ het belangrijk om alle medewerkers inzicht te geven in de impact van het verduurzamen van de werkomgeving. 

    De werkomgeving, de manier waarop de mensen werken, zich mobiliseren en gebruik maken van de verschillende faciliteiten, heeft namelijk een grote waarde voor de zichtbaarheid van duurzaamheid binnen Waternet. Ook sluit FZ met CO2 reducerende maatregelen aan bij de ambitie van Waternet op het gebied van CO2 reductie: CO2 neutraal in 2020. Deze doelstelling is echter met name gericht op de primaire processen van Waternet, de impact van de werkomgeving en alle secundaire processen is in vergelijking hiertoe beperkt.

     

  • Opdracht:

    Waternet heeft PHI Factory gevraagd om de CO2 footprint van het hoofdkantoor, alle elementen in de werkomgeving, facilitaire services en ICT in kaart te brengen. Voor het maken van deze nulmeting is de PHI Impact Calculator ingezet.

  • De PHI aanpak:

    De PHI Impact Calculator kijkt niet alleen naar de CO2 uitstoot die gepaard gaat met het gebruik van energie en transport, maar brengt juist de verborgen impact in kaart. Dit is de CO2-uitstoot die veroorzaakt wordt in de gehele levenscyclus van een product (de winning van grondstoffen, fabricage, transport, gebruik en verwerking na gebruik). Zo worden ook alle materialen en producten die worden ingezet in en rondom de bedrijfsvoering meegenomen in de CO2 footprint.

  • Het resultaat:

    Voor de berekening zijn het gebouw, alle facilitaire services en ICT in kaart gebracht die gerelateerd kunnen worden aan het hoofdkantoor van Waternet over het jaar 2019. Dit resulteert in een overall beeld van de totale COfootprint van het hoofdkantoor van Waternet.

    Interessant is dat de verborgen impact ruim 62% van de totale COfootprint inneemt. Dit betekent dat de afdeling FZ groot potentieel in handen heeft om de CO2 footprint te reduceren. Van de totale dertien productgroepen die zijn meegenomen in de berekening staan: 1. gebouwenbeheer, 2. ICT en 3. Catering (food & non-food) in de top 3 van productgroepen met de grootste milieudruk.

    Bij gebouwenbeheer draagt o.a. het beton en staal dat gebruikt wordt in de constructie voor een groot deel bij aan de totale COfootprint. Zaak dus om deze materialen zo lang mogelijk te gebruiken en deze bij toekomstige projecten te hergebruiken.

    De grote hoeveelheid elektronische apparatuur zorgt ervoor dat ICT op plek 2 terecht is gekomen. In deze productgroep zou vermindering en levensduurverlenging veel positieve impact kunnen maken. Bij Waternet is het vervangingsbeleid reeds aangepast en zal vanaf 2020 enkel vervangen worden indien nodig.

    Binnen catering is opvallend dat, niet vlees, maar juist zuivel, koffie en banket zorgen voor de grootste milieudruk. Op het gebied van de consumptie van vlees worden binnen Waternet namelijk al veel maatregelen genomen. Waternet kan impact maken door ook het gebruik van zuivelproducten te reduceren en voedselverspilling te voorkomen.

    Door inzicht te krijgen in de COfootprint die gepaard gaat met het hoofdkantoor en haar bedrijfsvoering krijgt FZ helder inzicht in de grootste impactgebieden en kan berekend worden welke maatregelen het grootste verbeter potentieel met zich meedragen. PHI Factory heeft dit potentieel omschreven in een advies dat specifiek per productcategorie kan worden toegepast. De afdeling facilitaire zaken van Waternet heeft hiermee een middel in handen dat voor toekomstige beleidsbepalingen kan worden gebruikt om de COfootprint te laten afnemen.

Opleidingsdag circulair inkopen en duurzame doelstellingen 2020

Opleidingsdag circulair inkopen en duurzame doelstellingen 2020

  • Intrakoop
  • Intrakoop is de grootste inkoopcoöperatie van de zorg in Nederland. Zo’n 550 zorgorganisaties met ruim 7.000 locaties maken gebruik van hun diensten en inkoopoplossingen. Met kennis van de zorgsector, de leveranciersmarkt en het inkoopproces, helpt Intrakoop de leden om hun bedrijfsvoering te optimaliseren. Intrakoop is zich ervan bewust dat een duurzame wereld begint bij het stellen van de juiste inkoopvraag.

    In het meerjarenbeleid heeft Intrakoop duidelijke doelstellingen geformuleerd. 2020 staat in het teken van milieu impact, waarbij de productmanagers zijn gevraagd om concrete plannen te ontwikkelen per segment; advies en maatwerk, inrichting & kantoor, Medisch & farmacie, energie, schoonmaak & textiel, personeel, eten & drinken, ICT.

  • Opdracht:

    Met deze doelstellingen in gedachten wil Intrakoop zichzelf versterken in haar rol en verantwoordelijkheid in de transitie naar een circulaire economie. Intrakoop heeft PHI Factory gevraagd een opleidingsdag te organiseren voor de verschillende medewerkersgroepen van Intrakoop. Deze dag staat in het teken van circulair inkopen en het toewerken naar duurzame doelstellingen voor 2020.

  • De PHI aanpak:

    Ter voorbereiding op de bijeenkomst hebben de medewerkers van Intrakoop de PHI Accelerator ingevuld: onze online serious game die speciaal voor Intrakoop geheel in het teken staat van circulair inkopen.

    De dag over circulair inkopen is opgedeeld in drie delen:

    • Een inhoudelijk deel over de basisprincipes van de circulaire economie, wat dit betekent voor het inkoopvak en de laatste ontwikkelingen, inspirerende voorbeelden en praktische handvatten van circulair inkopen.
    • Een praktisch deel waarbij in de segmenten van Intrakoop de verdieping is gezocht op hun rol en verantwoordelijkheid binnen Intrakoop en in relatie tot haar leden.
    • Een werksessie waarbij in kleinere groepen hard is gewerkt aan de duurzame doelstellingen van het team.

    Alle programmaonderdelen zijn afgesloten met korte presentaties van de groepen om de opgedane kennis te delen. Ook zijn er energizers ingepland zoals de crazy-eight-methode en een weeting in de frisse buitenlucht.

  • Het resultaat:

    Aan het einde van de dag hebben de medewerkers van Intrakoop plannen ontwikkeld om de duurzame doelstellingen van Intrakoop kracht bij te zetten. Deze plannen zijn gepitcht aan de collega’s en zullen als uitgangspunt dienen voor de activiteiten van 2020.

Roadmap afdeling facilitaire zaken

Roadmap afdeling facilitaire zaken

  • Waternet
  • Waternet is het eerste watercyclusbedrijf van Nederland en is ontstaan uit een unieke fusie. De organisatie beheert het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, verwerkt het afvalwater uit de regio en levert drinkwater aan de regio. Duurzaamheid is één van de drie kernwaarden van Waternet, naast dienstverlening en doelmatig.

    Voor het invullen van de kernwaarde duurzaamheid is het doel gesteld om in 2020 klimaatneutraal te zijn als organisatie. Op dit moment vinden de activiteiten om dit te realiseren vooral plaats in de werkzaamheden van Waternet, maar nog niet in de bedrijfsvoering. Facilitaire zaken wil graag dat duurzaamheid en circulariteit ingebed worden in het dagelijkse werk. PHI Factory ondersteunt Facilitaire zaken middels het ontwikkelen van een roadmap naar een circulaire bedrijfsvoering.

  • Opdracht:

    Facilitaire zaken van Waternet is zoekende naar de juiste handvaten en kennis om de aankomende aanbestedingen duurzaam en circulair in te richten. PHI Factory heeft een traject opgesteld dat leidt naar een roadmap richting de ontwikkeling van een circulaire bedrijfsvoering.

  • De PHI aanpak:

    Als kick-off van het project is er een inspiratiesessie gehouden en een training omtrent circulair inkopen. Vervolgens heeft PHI Factory een analyse gedaan van de huidige stand van zaken aan de hand van interviews en beschikbare documentatie. 

    Met de afdeling facilitaire zaken is er een ambitiesessie gehouden om de ambitie en strategie van Waternet richting een circulaire bedrijfsvoering te bepalen en een aanzet gemaakt voor het bepalen van doelstellingen. Ook is gesproken over de randvoorwaarden, het draagvlak en de borging die nodig zijn om deze doelstellingen te behalen. In een volgende sessie zijn de kansen in kaart gebracht en de doelstellingen bepaald. Al deze informatie zal worden verwerkt in een roadmap.

  • Het resultaat:

    De resultaten van de sessies zijn verwerkt in een fantastische roadmap voor de afdeling facilitaire zaken van Waternet. Hierin zijn de doelstellingen, tien leidende principes, quotes uit de interviews, een beeldmerk en een route naar de stip op de horizon in 2025 verwerkt. De route stippelt alle acties uit die van 2020 tot 2025 genomen kunnen worden om een duurzame en circulaire bedrijfsvoering te bereiken. Een prachtig resultaat dat samen met de tomeloze inzet van de afdeling facilitaire zaken bereikt is.

Duurzaamheidscoaching Afdeling mobiliteit

Duurzaamheidscoaching Afdeling mobiliteit

  • Provincie Gelderland
  • De provincie Gelderland heeft als doel om in 2050 energieneutraal te zijn. Mobiliteit heeft een groot aandeel in het energieverbruik van de provincie, maar biedt daarmee ook een grote kans om bij te dragen aan de doelstellingen. De afdeling mobiliteit is hier al druk mee bezig; zo is het Koersdocument Duurzame Mobiliteit ontwikkelt met ambitieuze doelstellingen en verschillende transitiepaden. Maar naast het opstellen van een koersdocument is het nu zaak om het duurzaamheidsvraagstuk ook echt onderdeel te maken van ieders dagelijkse werkzaamheden.

  • Opdracht:

    Om het koersdocument Duurzame Mobiliteit, evenals de overkoepelende Omgevingsvisie van de Provincie Gelderland te vertalen naar concrete doelen en acties is de hulp van PHI Factory ingeroepen. Het doel van deze opdracht was vooral om een duurzame mindset te creëren waardoor medewerkers vanuit hun eigen expertise invulling kunnen geven aan duurzaamheid in hun werk. Duurzaamheid moet daarmee een rode draad worden door alle projecten en werkzaamheden heen, waardoor er op een integrale wijze aan de opgave wordt gewerkt.

  • De PHI aanpak:

    Om de afdeling allereerst te activeren en inspireren is het traject gestart met een kick-off inspiratiesessie. Hierin werd op een leuke interactieve manier kennis overgebracht evenals opgehaald. Daarnaast is er met de groep besloten wat relevante thema's zijn waar de vervolgsessies op zouden moeten focussen. Met een aantal kartrekkers heeft PHI daarna een vijftal werksessies georganiseerd op verschillende thema's binnen mobiliteit met vanuit de afdeling, maar ook andere afdelingen binnen de provincie. Als afsluiting van deze werksessies is er opnieuw een bijeenkomst georganiseerd voor de gehele afdeling mobiliteit waarin alle kartrekkers de resultaten uit de sessies mochten presenteren om daarmee de groep deelgenoot te maken van de plannen en afspraken die er zijn gemaakt om stappen te zetten richting duurzame mobiliteit.

  • Het resultaat:

    Alle werksessies zijn vastgelegd in een vijftal verslagen, op basis waarvan is een visuele roadmap is gemaakt die de concrete acties op korte termijn, de ambities op lange termijn en de benodigde competenties weergeeft. Deze roadmap kan zowel intern als extern als worden gebruikt en wordt door de afdeling mobiliteit gezien als een startpunt voor de verdere uitrol van de transitie naar duurzame mobiliteit en Gelderland klimaatneutraal. Daarnaast hebben de sessies ervoor gezorgd dat er meer integraal vanuit de provincie naar de opgave wordt gekeken, mensen duurzaamheid vanuit hun eigen expertise benaderen en ook het belang en de impact ervan inzien.

Toegankelijke factsheets circulair inkopen

Toegankelijke factsheets circulair inkopen

  • PIANOo
  • Inkoop heeft een sleutelrol bij de transitie naar de circulaire economie. Om dit kracht bij te zetten zijn er de afgelopen jaren meerdere initiatieven gestart om een impuls aan circulair inkopen te geven (bijvoorbeeld de Green Deal Circulair Inkopen).

    Naast deze initiatieven wil PIANOo circulair inkopen ook echt de nieuwe norm maken. Het is hierbij belangrijk om de doelgroep te voorzien van relevante en recente informatie. Veel partijen experimenteren met circulair inkopen en behalen mooie resultaten, maar er zijn nog steedsobstakels te overwinnen. Nog te weinig wordt deze informatie en ervaring met elkaar gedeeld, waardoor voor veel organisaties circulair inkopen nog een brug te ver lijkt. Daarom heeft PIANOo een aantal factsheets laten ontwikkelen over nieuwe projecten op het gebied van circulair inkopen.

    6 verkenningen over toonaangevende circulair inkopen trajecten

  • Opdracht:

    PHI kreeg de opdracht om 6 inhoudelijke verkenningen op te stellen die inzicht geven in de successen en de lessen uit circulaire inkooptrajecten verspreid over 4 verschillende sectoren, namelijk Energie, GWW, Mobiliteit en Kantoorinrichting. Het doel van deze inhoudelijke verkenningen is om bij te dragen aan, en de doelgroep te ondersteunen in de transitie naar een circulaire economie. Met deze doelstelling in gedachten moesten de verkenningen ingaan op: de successen, de obstakels, en de lessen die andere organisaties daaruit kunnen trekken. Daarnaast doken we dieper in de materie door uitgebreid in te gaan op het proces, de betrokken partijen en het behaalde resultaat.

  • De PHI aanpak:

    Op basis van een aantal vooraf geformuleerde stappen werden 6 inhoudelijke factsheets opgesteld. In eerste instantie is er een inventarisatie gedaan van mogelijke koplopertrajecten waarvan de meest geschikte in samenspraak met PIANOo zijn geselecteerd. Daarna werd er voor alle projecten deskresearch gedaan en de relevante beschikbare documentatie geanalyseerd. De informatie die nog mistte werd vervolgens opgehaald door middel van interviews met betrokken stakeholders in het project. Per koplopertraject zijn 1 à 2 personen geïnterviewd. De informatie uit de interviews is verwerkt en samengevoegd met de eerdere resultaten om te komen tot de factsheets.

  • Het resultaat:

    Een zestal inhoudelijk sterke, maar toegankelijke factsheets die relevant zijn voor organisaties binnen verschillende sectoren die aan de slag willen met circulair inkopen. Concrete geleerde lessen worden gedeeld ter inspiratie en verdere ontwikkeling van circulair inkopen. Wist je bijvoorbeeld dat het circulaire viaduct tot wel 200 jaar mee kan gaan? En dat het circulaire fietspad voor 75% uit lokaal hergebruikt betonganulaat bestaat? Je vindt alle factsheets via onderstaande links.

  • Rijkswaterstaat experimenteert met circulair viaduct

    GVB op weg naar klimaatneutraal in 2025

    Gelderland en Overijssel gebruiken gezamenlijk inkoopkracht voor laadpunten

    Gemeente Apeldoorn keert het proces om bij circulair fietspad

    Den Haag gaat voor lokale energie en extra opwekcapaciteit

    Luchtverkeersleiding Nederland zoekt een circulaire partner

Samen impact maken met integrated facility management

Samen impact maken met integrated facility management

  • Nationale Nederlanden
  • Nationale Nederlanden (NN) is een 5-jarige overeenkomst aangegaan met HEYDAY Facility Management. NN wil als vooraanstaande dienstverlener in de financiële sector duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen centraal zetten in haar bedrijfsvoering.

    Daarbij wil NN een impact maken in zowel de eigen dienstverlening als bij haar klanten. Gedurende deze samenwerkingsperiode willen NN en HEYDAY dan ook samen invulling geven aan de duurzame doelstellingen van de organisatie. Om dat te bewerkstelligen formuleerden de partijen een gezamenlijke ambitie, strategie en concrete aanpak richting circulair integrated facility management.

    Samen impact maken met integrated facility management: een FM roadmap

  • Opdracht:

    HEYDAY vroeg PHI Factory om te faciliteren in het komen tot een ambitie, strategie en aanpak voor het behalen van de duurzame doelstellingen van HEYDAY bij NN. Hierbij vervulde PHI zowel een rol als facilitator als expert circulair FM. 

  • De PHI aanpak:

    Om te komen tot een actieplan voor een concreet duurzaam en circulair aanbod van de uit te voeren diensten werden er drie sessies georganiseerd. Allereerst een ambitie en strategiesessie. Hierin werd een gezamenlijke visie geformuleerd. Het was zaak een goede match te vinden tussen de huidige doelstellingen van NN op het gebied van duurzaamheid en het aanbod integrated facility management van HEYDAY. Op basis van de uitkomsten van de eerste sessie hebben we in de tweede sessie heel pragmatisch een plan van aanpak met daarin concrete acties gemaakt. Vanuit een opzet van de te leveren diensten zijn de kansen geïnventariseerd.

    Vanuit de ambitie werd ook gekeken buiten de scope van de huidige samenwerking. In de vorm van een actieve werkvorm werd gekeken hoe de kansen kunnen worden benut. Met het bundelen van de kennis op circulariteit, duurzaamheid en facility management vanuit HEYDAY en PHI en het vooruitstrevende opdrachtgeverschap van NN is de uitkomst van deze sessie een uitvoerbaar duurzaam meerjarenplan. Dit plan geeft een duidelijke tijdlijn met projecten, acties, metingen en een leidraad voor communicatie. Voor elke doelstelling wordt een producteigenaar gekozen die de verdere uitvoering op zich neemt. De laatste stap in het proces, en tevens de laatste sessie, was het delen van de uitkomsten met gehele organisatie. In deze sessie hadden de producteigenaren de kans om het door hen opgezette stappenplan te presenteren. Het enthousiasme dat zij hebben opgebouwd met het formuleren van de nieuwe visie, ambitie en het actieplan straalt af op de rest van de organisatie en helpt zo in het creëren van draagvlak.

  • Het resultaat:

    Het resultaat van de drie sessies is een breed gedragen gezamenlijke visies, ambitie en een duurzaam meerjarenplan voor de samenwerking tussen HEYDAY & NN. Het is duidelijk hoe de samenwerking wordt vormgegeven ten behoeve van het behalen van de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Dit stelt beide partijen in staat om samen stappen te zetten richting circulair integrated facility management.

Op weg naar afvalvrije en circulaire kantoren

Op weg naar afvalvrije en circulaire kantoren

  • Rijkswaterstaat
  • We staan voor een grote opgave: 'Nederland circulair in 2050'. Binnen het Rijk zijn er verschillende initiatieven opgezet om invulling te geven aan deze ambitie.

    Een daarvan is VANG buitenshuis, een programma dat de kantoor-, winkel- en dienstensector (KWD) helpt om voor 2022 de 2 miljoen ton restafval die vrijkomt te halveren naar 1 miljoen ton. Het doel is meer recyclen, minder grondstoffen te gebruiken en zo stappen te zetten naar een circulaire economie. Momenteel produceert de KWD-sector ongeveer 5,3 miljoen ton afval per jaar, waarvan maar de helft wordt gerecycled. Een grote kans op verbetering dus.

  • Opdracht:

    Rijkswaterstaat wilde in het kader van het programma VANG Buitenshuis een tool maken voor facility managers die aan de slag willen met het afvalvrij maken van hun kantoor. Deze tool moest ervoor zorgen dat facility managers in elk kantoor aan de slag kunnen en daar via deze tool op makkelijke en intuïtieve wijze handvatten en tips aangereikt krijgen.

  • De PHI aanpak:

    Op basis van een eerdere opzet van de wegwijzer heeft PHI geïnventariseerd wat er nu echt nodig was om deze tool werkbaar en toegankelijk te maken. De wegwijzer moest voldoende informatie bevatten voor de facility manager die net aan de gang gaat met het terugdringen van afval, evenals de FMer die al stappen heeft gezet. Tegelijkertijd moet een logische opbouw er voor zorgen dat je in een oogopslag weet waar he de informatie kan vinden die je zoekt. Samen met onze designer hebben we ervoor gekozen om een website te bouwen, gezien dit veruit het meest gebruikte medium is. Daarnaast hebben we de informatie ingedeeld in 3 fasen: inkoop, gebruiksfase en einde gebruiksfase. Naast de opbouw in 3 fasen staat de wegwijzer boordevol product specifieke tips en worden er nuttige praktijkvoorbeelden beschreven. Gedurende het proces hebben we in samenwerking met de FMN expertgroep circulaire en inclusieve economie de wegwijzer gereviewd om zo de beste mogelijke website neer te zetten.

  • Het resultaat:

    De Wegwijzer Afvalvrije Kantoren is een aantrekkelijke en toegankelijke website geworden die elke Facility Manager in zijn kracht zet om zijn of haar kantoor afvalvrij te maken. Of je nu net aan de slag gaat, of al klaar bent om circulair te gaan inkopen. Ondanks dat de wegwijzer gemaakt is voor de kantorensector is veel informatie ook toepasbaar in andere sectoren zoals de zorg of het onderwijs. Wacht dus niet langer en neem meteen een kijkje op www.wegwijzerafvalvrijkantoor.nl.

Training principes Circulair Inkopen

Training principes Circulair Inkopen

  • TU Delft
  • PHI Factory heeft in overleg met TU Delft een samenwerkingssessie georganiseerd. TU Delft heeft een circulaire campus in 2030 als ambitie en daar is de gehele organisatie mee aan de slag gegaan. TU Delft had de wens om in een halve dag door middel van een werksessie meegenomen te worden door de principes van de Circulaire Economie. Bij deze werksessie waren ongeveer 25 personen aanwezig van verschillende afdelingen. 

  • Opdracht:

    In een halve dag heeft PHI Factory de medewerkers van TU Delft, aan de hand van een quiz, meegenomen door de principes van de Circulaire Economie. De werksessie was verdeeld in 2 verschillende blokken. Elk blok bestond uit een theoriegedeelte waarbij de deelnemers op een interactieve manier zijn meegenomen en uit een praktijk gedeelte waarbij de deelnemers in groepen aan de slag gingen. De blokken bestonden uit onderstaande onderwerpen:

    • Blok 1: Circulaire Economie in de bestaande situatie
    • Blok 2: Circulaire Economie in aanbesteding 
  • De PHI aanpak:

    Aan het einde van de werksessie waren de medewerkers van TU Delft op de hoogte van de laatste ontwikkelingen, inspirerende voorbeelden en praktische handvatten waarmee ze aan de slag kunnen gaan. De kracht van de werksessie was de balans tussen de verschillende afdelingen en theorie/praktijk. Tijdens de werksessie ontstond er een mooie dynamiek tussen de verschillende afdelingen en werd de vraag beantwoord: hoe kunnen we gezamenlijk de ambitie van een circulaire campus in 2030 realiseren? Samen met PHI is TU Delft op dit moment nog volop bezig met het bepalen van de ambitie rondom circulaire grondstoffenmanagement.

Marktverkenning aanbesteding portiersloge

Marktverkenning aanbesteding portiersloge

  • Hoogheemraadschap van Delfland
  • Vanuit het programma Expertondersteuning decentrale overheden zijn wij als PHI Factory gekoppeld aan het vraagstuk van het Hoogheemraadschap van Delfland. Het Hoogheemraadschap Delfland is zich bewust van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid en wil eigen reststoffen, zoals baggerspecie en maaisel benutten als grondstof voor de circulaire economie. 

    Delfland gelooft dat dit de bouwstoffen van de toekomst kunnen zijn. Als eerste experiment willen ze een portiersloge bouwen. Delfland wil dit inrichten als een living lab waarbij er ruimte is om te experimenteren met het bouwen met de reststoffen van het waterschap. Met deze ambities heeft het waterschap aan PHI Factory gevraagd om te ondersteunen naar de aanbesteding. 

  • Opdracht:

    De opdracht was het in kaart brengen van de huidige situatie zodat deze getoetst kon worden in de markt. De marktverkenning heeft als doel gehad de markt warm te maken voor deze aanbesteding. 

  • De PHI aanpak:

    Er zijn verschillende gesprekken gevoerd met de betrokken stakeholders van het project. Daarnaast is er een marktverkenning georganiseerd met als doel de informatie over het project te delen en de markt warm te maken voor de komende aanbesteding.

  • Het resultaat:

    De markt is op de hoogte van de komende aanbesteding en heeft de basisinformatie wat betreft projectplanning en doel. Inmiddels heeft Delfland studenten van hogescholen uitgenodigd voor het ontwerpen van een nieuwe portierslodge voor afvalzuiveringsinstallatie De Groote Lucht met restproducten uit het zuiveringsproces. Eind januari 2020 presenteren de studenten hun slimme oplossingen en ontwerpen. De bouw van de portierslodge start naar verwachting in 2021.

Training basisprincipes Circulair Inkopen

Training basisprincipes Circulair Inkopen

  • LVNL
  • PHI Factory heeft in overleg met Lucht Verkeersleiding Nederland (LVNL) een training Circulair Inkopen op maat gemaakt. Aan de hand van de wensen en eisen van LVNL heeft PHI Factory een dag training gegeven aan groep van 15 mensen bestaande uit inkopers, juristen, gebouwbeheerders en behoefte stellers.

  • Opdracht:

    Bij LVNL heeft PHI Factory een training circulair inkopen gegeven waarbij de training verdeeld is in 4 verschillende blokken. Tijdens de training werd LVNL in een hoog tempo meegenomen door de laatste ontwikkelingen, inspirerende voorbeelden en praktische handvatten. Elk blok bestond uit een theoriegedeelte waarbij de deelnemers op een interactieve manier door zijn meegenomen en uit praktijk gedeelte waarbij de deelnemers in groepen mee aan de slag gingen. De blokken hadden de volgende vier onderwerpen: 

    • Blok 1: Basisprincipes Circulaire Economie
    • Blok 2: Basisprincipes Circulair inkopen
    • Blok 3: LVNL-duurzaamheidsvisie
    • Blok 4: Actieplan MVI
  • De PHI aanpak:

    In 1 dag zijn de medewerkers van LVNL meegenomen door de wereld van de Circulaire Economie en zijn zij aan de slag gegaan met vraagstukken voor aankomende aanbestedingen. Tijdens deze dag zijn er zowel inhoudelijke discussies gevoerd, als over hoe het team deze uitdaging gaat aanpakken. Samen met PHI is LVNL op dit moment nog volop bezig om deze strategie te vertalen naar dagelijkse doelen. Daarbij staat er momenteel een aanbesteding circulaire kantoorinrichting in de markt.

Een Living Lab voor vastgoedinnovatie

Een Living Lab voor vastgoedinnovatie

  • Een Living Lab voor vastgoedinnovatie
  • The Student Hotel is vooruitstrevend en innovatief. Met hotel en studentenhuisvesting in één hebben ze een razend populair concept neergezet. TSH is op veel vlakken al druk bezig met het verduurzamen van hun gebouwen en de bedrijfsvoering. Maar daar stopt het niet, naast het verduurzamen van de eigen gebouwen wilde TSH ook iets bijdragen aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving in zijn geheel. Hierbij vroegen zij PHI om capaciteit, kennis en het juiste netwerk om de opstart van hun Living Lab een boost te geven.

  • Opdracht:

    The Student Hotel wilde samen met 3 andere founding partners een living lab programma opzetten ten behoeve van het oplossen van duurzaamheidsvraagstukken in gebouwen. Dit programma richt zich op 3 verschillende partijen: vastgoedeigenaren, onafhankelijke onderzoekers en innovatieve startups. De vastgoedeigenaren dragen een uitdaging aan in een van hun gebouwen, dit gebouw wordt vervolgens gebruikt als test lab waarbij door middel van een innovatieve oplossing wordt geprobeerd het probleem van de vastgoedeigenaar op te lossen. Het resultaat wordt vervolgens gemeten en gemonitord door onafhankelijke onderzoekers en de daaruit vloeiende kennis verspreid.

  • De PHI aanpak:

    PHI is gevraagd om ondersteuning te bieden in de opstartende fase van het living lab. Enerzijds bij het verzamelen van informatie over de verschillende alternatieven op de markt, de potentiele deelnemers, kansrijke innovaties en het meedenken over de opzet en branding van het living lab. Daarnaast had PHI de taak om te inventariseren welke partners er nodig waren en met deze partijen verkennende gesprekken op te zetten. Door het benutten van ons netwerk en de nodige desk research maakte PHI een inventarisatie van de mogelijke partners. In deze fase werden er veel kennismakinggesprekken gevoerd waarna PHI een advies uitbracht op welke manier en met welke partijen in deze fase verder te bouwen aan het living lab.

  • Het resultaat:

    Inmiddels is Innovation Lighthouse live. Door de ondersteuning van PHI is er een solide basis om te bouwen aan de partnerships. Daarnaast heeft de extra capaciteit geholpen Innovation Lighthouse zo snel mogelijk in de lucht te krijgen. Hiermee krijgen innovatieve startups niet alleen de kans hun oplossingen te testen, deze kennis word ook verspreid waardoor Innovation Lighthouse bijdraagt aan het versneld verduurzamen van het bestaande vastgoed.

Circulaire logistieke dienstverlening

Circulaire logistieke dienstverlening

  • UTS
  • UTS is al jaren bezig met een duurzame bedrijfsvoering. Op meerdere vlakken gebeurt er al veel maar om deze beweging eenduidig vorm te geven zijn UTS Nederland en de UTS-vestigingen aan de slag gegaan met circulariteit. UTS heeft PHI gevraagd om dit proces te begeleiden om samen met de UTS-vestigingen, klanten en leveranciers een sterke ambitie neer te leggen.

  • Opdracht:

    UTS wil een concrete en haalbare circulaire ambitie en strategie neerleggen waarbij de kracht van alle UTS-vestigingen en UTS Nederland als overkoepelende organisatie maximaal wordt benut. Dit wil zij doen samen met haar klanten en ketenpartners om zo koploper te worden op het gebied van circulaire logistieke dienstverlening. Om deze ambitie uit te rollen zal er een helder en haalbaar actieplan worden geformuleerd.

  • De PHI aanpak:

    Op basis van een ambitiesessie heeft PHI samen met UTS bepaald wat de stip op de horizon is. De wil om te versnellen op circulariteit spreekt uit de zichtbaarheid van die stip op de horizon. Al in 2025 wil UTS concrete resultaten bereiken en hun impact aantoonbaar maken.  Deze ambitie en visie wordt getoetst bij zowel de klanten als ketenpartners van UTS. Daarbij wordt gekeken hoe UTS met haar huidige samenwerkingspartners kan versnellen en ontwikkelen om circulariteit volledig te integreren in de dienstverlening. Uiteindelijk is de laatste stap de ambitie vertalen naar een strategie en concreet actieplan. De strategie wordt geformuleerd langs 3 pijlers: Mens, CO2 en Materiaal.

  • Het resultaat:

    Op basis van de 3 pijlers, een uitgebreide inventarisatie van de huidige situatie en lopende initiatieven en een tweetal sessies met klanten en ketenpartners heeft PHI samen met UTS een roadmap gemaakt. In deze roadmap staan per pijler concrete acties beschreven. Daarnaast is er aandacht voor het meten, communiceren en borgen van de circulaire  strategie. Ten behoeve van het monitoren van de voortgang is er ook een ondersteunend document met achtergrondinformatie, relevante data en KPIs. Op basis van deze 2 tools kan UTS aan de slag met haar ambitie voor circulaire dienstverlening en daarmee een sterke positie innemen én impact maken.

Circular Integrated Facility Managament

Circular Integrated Facility Managament

  • Facilicom
  • Facilicom erkent het belang van de transitie naar een circulaire economie en daarbij ook de rol die zij kunnen spelen gezien hun positie in de markt. Hun unieke positie als regisseur van vraag en aanbod geeft hen invloed op grondstofstromen en de keten waarin ze opereren. Facilicom heeft PHI gevraagd deze ambitie voor circulaire dienstverlening verder vorm te geven.

    Op weg naar Circular Integrated Facility Management

  • Opdracht:

    PHI ontwikkelde samen met de interne organisatie een concept voor Circulair Integrated Facility Management. Hierbij wordt de rol als regisseur die Facilicom inneemt in de markt optimaal benut.

  • De PHI aanpak:

    Allereerst werd er een visie, ambitie en definitiekader bepaald. Op basis hiervan werd CIFM gedefinieerd. Met behulp van een 2-sporen aanpak werd de impact op de organisatie beschreven. Daarnaast maakten we een roadmap waarbij de implementatie van CIFM wordt beschreven door de tijd met verschillende stappen en bijbehorende activiteiten.

  • Het resultaat:

    Facilicom wordt in staat gesteld de transitie naar een circulaire economie door hun unieke positie in de markt aanzienlijk te versnellen met behulp van CIFM.

Circulariteit expert pilot project ZIP2516

Circulariteit expert pilot project ZIP2516

  • Heijmans
  • PHI werd door Heijmans gevraagd om als circulair expert deel te nemen in een pilot project wat betreft de mogelijke realisatie van een duurzame en circulaire hotspot op de Binckhorst in Den Haag. Doel van dit project was een technisch en financieel haalbaar plan neerleggen voor een exploitatieperiode van 10 jaar, binnen een tijdsbestek van 2 maanden.

  • Opdracht:

    Als expert op het gebied van circulariteit ondersteunde PHI Heijmans en de initiatiefnemers (De Mannen van Schuim & Dev real estate) in het concretiseren van de ambities en het formuleren van een plan voor de realisatie van een duurzaam en circulair multifunctioneel gebouw op de Binckhorst. Hierbij dacht PHI mee over manieren om circulariteit te integreren en hiermee zowel de technische als financiële haalbaarheid van het project te vergroten.

  • De PHI aanpak:

    In een pressure cooker van 2 maanden deelde PHI kennis, sprak zij haar netwerk aan waar nodig en dacht zij mee in de vraagstukken die deze uitdaging met zich meebrengt.

  • Het resultaat:

    Op dit moment is er nog geen financieel haalbare business case om ZIP2516 te realiseren. Desondanks heeft PHI kennis en inspiratie gedeeld met alle meewerkende partijen om zo verder aan de slag te kunnen met circulariteit.

Leernetwerk circulair inkopen Bouw & GWW

Leernetwerk circulair inkopen Bouw & GWW

  • Rijkswaterstaat
  • Het kabinet stelt in 2018 5 miljoen euro beschikbaar om via inkoop een impuls te geven aan de transitie naar een klimaatneutrale en circulaire economie. Eén van die impulsen is de start van 10 leernetwerken klimaatneutraal en circulair inkopen die georganiseerd worden door Rijkswaterstaat en PIANOo.

  • Opdracht:

    Rijkswaterstaat heeft PHI gevraagd om te ondersteunen met de uitvoering van het leernetwerk circulair inkopen Bouw & GWW. Er zijn 4 bijeenkomsten georganiseerd om de samenhang en integratie van circulair inkopen in de Bouw en GWW te versterken en overheden te helpen hierin stappen te laten zetten.

    Het leernetwerk wordt uitgevoerd onder de vlag van Platform Circulair Bouwen 23 (CB’23). Platform CB’23 is een verbinder tussen de lopende initiatieven gericht op het delen van kennis en een plek waar alle betrokken partijen gezamenlijke beelden opbouwen en tot afspraken komen. CB’23 is gericht op: co-creëren, concluderen en construeren. 

  • De PHI aanpak:

    Beginnend met een Plan van Aanpak en stakeholdersanalyse om vervolgens 3 á 4 bijeenkomsten te kunnen organiseren. Daarnaast zorgt PHI Factory voor de online component van het leren door kennisintensieve verslagen te maken van de bijeenkomsten en kennis te delen via de website van CB’23 en PIANOo.

  • Het resultaat:

    PHI realiseert bijeenkomsten door de inhoud af te stemmen op de specifieke behoeften van elke deelnemer aan het leernetwerk. Het doel is om de deelnemers meer inzicht te geven in de mogelijkheden voor circulariteit in de bouw en GWW en ze daarbij concrete handvaten aan te reiken.

Geleerde lessen in factsheets Circulair Textiel

Geleerde lessen in factsheets Circulair Textiel

  • Rijkswaterstaat
  • In het European Clothing Action Plan (ECAP) werkt Rijkswaterstaat als een van de uitvoerende organisaties aan negen pilots voor circulair textiel. PHI Factory verwerkt de resultaten en ervaringen in factsheets om de geleerde lessen te delen.

  • Opdracht:

    Rijkswaterstaat werkt in ECAP samen met meerdere Europese partijen, waaronder de Britse organisatie WRAP. De rol van Rijkswaterstaat was om de pilots te ontwikkelen en te begeleiden. De resultaten werden geëvalueerd door interviews af te nemen aan de hand van een vragenlijst. De negen pilotorganisaties waren o.a. modemerken, aanbieders van bedrijfskleding en een textielservicebedrijf.

    PHI Factory verwerkt de onderzoeksresultaten in Engelstalige thematische factsheets over het verloop van de projecten, de succesfactoren en de geleerde lessen.

  • De PHI aanpak:

    Op basis van de transcripten van de interviews met alle deelnemende bedrijven en de rapportages over de uitvoerig van de pilots heeft PHI Factory de resultaten op verschillende thema’s zoals samenwerking, kwaliteit, communicatie en design geanalyseerd en factsheets opgesteld. Omdat het gaat om een EU-project zijn de factsheets in het Engels geschreven.

  • Het resultaat:

    PHI Factory levert factsheets op met de thema’s: samenwerking, draagvlak, kwaliteit & garen, logistiek & transport, design en communicatie. Het doel is om kleding- en textielproducenten te inspireren om circulaire producten te maken en inkooporganisaties te inspireren om anders naar de producten te kijken.

  • Bekijk hier de factsheets.

Strategie en roadmap voor Circulaire Cateringservice

Strategie en roadmap voor Circulaire Cateringservice

  • Compass Group
  • De Compass Group heeft de ambitie elke dag een positieve bijdrage te leveren aan een gezonde en duurzame levensstijl van gasten en medewerkers. Daarom is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen onderdeel van de strategie voor duurzame groei.

  • Opdracht:

    De Compass Group heeft besloten circulaire economie onderdeel te maken van hun cateringservices. PHI heeft hierin de rol van projectbegeleider.

  • De PHI aanpak:

    Om de Compass Group te begeleiden naar een gedegen circulaire cateringservice-aanbieding zal PHI de visie en ambitie bepalen, dit vertalen naar de strategie voor de bedrijfsvoering en een roadmap opstellen die de organisatie helpt met de ontwikkeling naar de praktijk.

  • Het resultaat:

    Door de drie stappen weet de opdrachtgever hoe invulling te geven aan het begrip circulariteit, wat de ambities zijn en hoe de organisatie zich gaat ontwikkelen.

Projectmanagement Circulair Inkopen Game

Projectmanagement Circulair Inkopen Game

  • In een samenwerkingsverband met vijf andere organisaties die willen versnellen naar een circulaire economie ontwikkelt PHI Factory een Circulair Inkopen Game. PHI verzorgt het projectmanagement van deze game.

  • Opdracht:

    In een samenwerkingsverband met vijf andere organisaties, namelijk Rijkswaterstaat, PIANOo, Copper8, KplusV en FMN ontwikkelt PHI Factory een Circulair Inkopen Game. Samen met Flavour, een partij met ruime ervaring op het gebied van serious games, werken we aan een spel dat deelnemers in staat stelt om op een speelse manier een stapje te zetten richting circulair inkopen. De nadruk ligt op het 'fun' element van deze game, maar tegelijkertijd wordt kennis gedeeld, ambities geformuleerd, obstakels geïdentificeerd en concrete handvaten uitgereikt om aan de slag te gaan met circulair inkopen. 

  • De PHI aanpak:

    PHI verzorgt in deze samenwerking het project management en de communicatie tussen de groep onderling en de game developer. Daarmee is PHI een belangrijke schakel en ondersteunend in het ontwikkelingsproces van de game.

  • Het resultaat:

    De game moet gaan bijdragen aan de groei van circulair inkopen, de bewustwording binnen organisaties en personen in staat stellen aan de slag te gaan met circulair inkopen ongeacht hun positie binnen de organisatie. Na het spelen van deze game hebben deelnemers niet alleen kennis gemaakt met circulair inkopen maar zijn zij ook uitgerust met handvaten om daadwerkelijk in de praktijk aan de slag te gaan.

Circulair Inkopen kantoorinrichting

Circulair Inkopen kantoorinrichting

  • ProRail
  • Verkeersleiding van ProRail is verantwoordelijk voor de treinenloop in Nederland. De nieuwe verkeersleidingspost van ProRail in Utrecht is 4 juni 2015 officieel geopend. Deze post, inclusief control room van 1000 m2, ligt direct aan een knooppunt van sporen in de Cartesiusdriehoek. Geerke (destijds nog in dienst van Humanagement), was trekker van twee circulair inkoop pilots op het gebied van kantoorinrichting en vloerbedekking in de rol van Facilitair projectleider.

  • Opdracht:

    Onderzoek de kansen van circulair inkopen samen met Rijkswaterstaat en het project REBus binnen een nieuwbouwproject op de onderwerpen kantoorinrichting en vloerbedekking.

  • Het resultaat:

    Zeer leerzame pilots, als één van de eerste in Nederland. Alle leerervaringen zijn vastgelegd in een lesssons learned document. Zie hiervoor onze publicaties.

Circular Procurement Congress 2017 Tallin

Circular Procurement Congress 2017 Tallin

  • Rijkswaterstaat
  • De tweede editie van het 'Circular Procurement Congress' werd gehouden op 18 en 19 oktober 2017 in Tallinn in Estland en werd wederom mede-georganiseerd door Rijkswaterstaat. PHI Factory verzorgde het projectmanagement.

  • Opdracht:

    In 2016 heeft de eerste editie plaatsgevonden van het 'circular procurement congress' in Amsterdam voor 120 internatioanle beleidsmakers en inkopers. Het congres draait ieder jaar om het delen van good practices en handvatten op het gebied van circulair inkopen. PHI is opnieuw gevraagd als projectleider voor de organisatie van het congres voor Rijkswaterstaat wat in 2017 in Tallinn Estland plaats heeft gevonden. Dit behelsde het samenstellen van het programma, sprekers, communicatie, inschrijvingen en hospitality.

  • De PHI aanpak:

    Op projectmatige wijze hebben we het programma samengesteld met de drie andere partners van het congres; European Commission, ICLEI en het Ministerie van Estonia. Het congres duurt twee dagen, waarvan de eerste dag een netwerkdiner bevatte en een tour door Tallinn en de tweede dag volledig gevuld was met workshops en een afsluitende borrel. 

  • Het resultaat:

    Een succesvol congres, waarvan de invulling van het programma, presentaties en de webstream zijn te bewonderen op de congreswebsite www.cpcongress.eu.

Bezoekerscentrum Waalbos duurzaam

Bezoekerscentrum Waalbos duurzaam

  • Stichting Bezoekerscentrum Waalbos
  • Een open gebied onder de rook van Rotterdam, langs de oude rivierarm de Waal: het Waalbos in Rijsoord is een unieke plek waar het duurzame bezoekerscentrum Waalbos is gevestigd. Door de gemeenten Ridderkerk, Barendrecht, Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht is de waarde van de oude rivierarm de Waal erkend door het opstellen van een Waalvisie, waarin behoud van het landschap en de cultuurhistorische kwaliteiten die nog aanwezig zijn, worden nagestreefd. In het kader van de ontwikkelingen van het Waalbos hebben de Stichting Natuurbeheer Waalbos (SNW), de IJsclub Rijsoord en Omstreken (IJRO) en de Stichting de Rijsoordse Molen (SRM) de behoefte om een kleinschalig bezoekerscentrum te realiseren ten behoeve van de vrijwilligers van de drie genoemde organisaties en hun bezoekers. Het bezoekerscentrum heeft een plaats gekregen in de Waalvisie waar het als entree naar het Waalbos, de Waal en de andere natuurgebieden in de directe omgeving wordt gezien.

  • Opdracht:

    Bij de ambitie om een duurzaam en onderhoudsarm gebouw te realiseren heeft Geerke Versteeg een bijdrage geleverd in de voorbereidingsfase voor de realisatie van de bouw van het duurzame gebouw. <a href="https://www.bezoekerscentrumwaalbos.nl/" target="_blank" rel="noopener">https://www.bezoekerscentrumwaalbos.nl/</a>

  • Het resultaat:

    Het gebouw heeft de vorm van een boon en is ingepakt met sedem en gras, zodat het wegvalt in het landschap. Inmiddels is het duurzame bezoekerscentrum gerealiseerd en geopend. In het filmpje is te zien wat het eindresultaat is geworden. Dronevlucht over Bezoekerscentrum de IJsvogel en het Waalbos Link naar filmpje: https://youtu.be/y9XSjzGi9ac

Circulaire inkooppilots

Circulaire inkooppilots

  • Rijkswaterstaat
  • Rijkswaterstaat was partner in het internationale project REBus wat zich inzette voor het ondersteunen van circulair inkopen in Nederland en Europa. PHI was verantwoordelijk voor de dataverzameling van 44 circulair inkoop pilots in Nederland, de analyse en kennisdeling zowel voor Nederland als voor verspreiding in Europa.

  • Opdracht:

    REBus (Resource Efficient Business Models) was een Europees project dat gedeeltelijk uitgevoerd werd in Engeland en gedeeltelijk in Nederland. In Nederland was de uitvoeringsorganisatie Rijkswaterstaat en zij willen inkopers en marktpartijen inspireren om al bij de eerste vraag naar een product of dienst na te denken over waardebehoud van grondstoffen in de gehele keten. PHI was projectleider communicatie en verantwoordelijk voor de dataverzameling, analyse en kennisdeling van vijf sectoren; bouw & GWW, catering, kantoorinrichting, ict en textiel.

  • De PHI aanpak:

    Op projectmatige wijze en doormiddel van het afnemen van interviews hebben we invulling gegeven aan het ontsluiten van de geleerde lessen voor anderen. Samen met het communicatiebureau en een vertaalbureau zijn de opgeleverde producten aantrekkelijk vormgegeven en vertaald. 

  • Het resultaat:

    Binnen dit project zijn in samenwerking met de Green Deal Crculair Inkopen 43 factsheets gemaakt van circulair inkoop pilots, 4 sectorrapportages, 2 lessons learned documenten, artikelen van cases en de sectorrapportages, twee webinars, een totaalrapportage en een congres. Alle output is gedeeld op de website van PIANOo en Circulair Ondernemen. Hier vind je de directe links naar de sectoren en de bijbehorende facstheets: bouw & GWWfacilitair overigkantoorinrichtingicttextieloverig.

Blijf op de hoogte!

Image
T: +31 (0)180 45 34 32
E: info@phifactory.com

Contact

T: +31 (0)180 45 34 32
E: info@phifactory.com